mobile menu icon
responsive search icon
پرتال پرشین پرشیا!
لوگوی سایت پرشین پرشیا
سلامت
سلامت > دانستنیهای علوم پزشکی >چرخه تولید تخمک و تخمک گذاری در زنان
دانستنیهای علوم پزشکی

چرخه تولید تخمک و تخمک گذاری در زنان

تخمک سلول تناسلی ماده است که هاپلویید است؛ یعنی ۲۳ کروموزم (نیمی از تعداد کرموزم های سلول های جسمی معمول) را دارد....

 

به طور معمول هرماه یک تخمک از یکی از تخمدان ها آزاد می شود که هنگام بارورشدن با سلول اسپرم توانایی ایجاد یک رویان انسان را دارد. سطح بیرونی تخمک با لایه ای از سلول ها پوشیده شده است که به آن اپی تلیوم ژرمینال می گویند. این سلول ها تخمک نابالغ را که از هنگام تولد در تخمدان ها وجود دارد، احاطه می کنند. یک کره توخالی سلول ها به نام فولیکول هریک از تخمک ها را در تخمدان احاطه می کند. درون هر فولیکول، تخمک به تدریج بالغ می شود. حدود ۴ ماه طول می کشد تا فولیکول پس از فعال شدن رشد و نمو کند و بالغ شود.

 

برخی از فولیکول ها پیش از آنکه بالغ شوند، ممکن است تا ۴۰ سال در تخمدان به حالت نهفته باقی بمانند، برخی از فولیکول های حاوی تخمک در طول زمان تحلیل می روند و هیچ گاه به مرحله رشد وارد نمی شوند. در طول سال های باروری یک زن، ۳۰۰ تا ۴۰۰ فولیکول بالغ می شوند و تخمک خود را برای لقاح با اسپرم آزاد می کنند. هنگامی که یک زن به مرحله یائسگی می رسد، اغلب تخمک های باقی مانده تحلیل رفته و نابود شده اند. هورمون تحریک کننده فولیکول (FSH)که از غده هیپوفیزدر مغز به درون خون آزاد می شود، باعث رشد تخمک می شود. پس از آنکه تخمک بالغ شد، هورمون دومی از هیپوفیز به نام هورمون لوتیینی کننده (LH) آزاد می شود که باعث آزاد شدن تخمک از تخمدان یا تخمک گذاری می شود. در حالی که تخمک در حال رشد است، دیواره های فولیکول با اضافه شدن سلول های جدید متسع می شود. فولیکول و تخمک درون آن به آهستگی از میان بافت های تخمدان حرکت می کنند تا هنگامی که برجستگی در سطح تخمدان به وجود می آورند.

 

 

حفره خالی که میان تخمک و دیواره فولیکول وجود دارد معمولا حاوی مایعی است که به وسیله سلول های فولیکولی ترشح می شود. این مایع تخمک را مرطوب نگه می دارد و محیط مناسب برای رشد آن را فراهم می کند. هنگامی که فولیکول پاره می شود، تخمک از سطح تخمدان آزاد می شود و بعد به وسیله لوله های فالوپ (لوله های رحمی) گرفته شده و به سمت حفره رحم هدایت می شود. خود تخمک حاوی یک هسته مرکزی است که ماده ژنتیکی مونث در آن قرار دارد. ترکیب این ماده ژنتیکی با ماده ژنتیکی اسپرم تعیین کننده خصوصیات وراثتی کودک است. در اطراف هسته، پلاسمای سلولی یا همان زده قرار دارد که حاوی مواد مغذی ضروری برای رشد سلول تخمک است.

 

اگر تخمک در طول ۲۴ ساعت پس از آزادشدن اش از تخمدان با اسپرم لقاح پیدا نکند، شروع به تحلیل رفتن می کند. اگر تخمک با اسپرم لقاح پیدا کند، رشته ای از تقسیم سلولی در آن آغاز می شود. در این مرحله اگر تخمک بارورشده به دو بخش مجزا تقسیم شود که هریک به رشد خود ادامه دهند، دوقلوهای همسان به وجود می آیند و در صورتی که این جدا شدن ناکامل باشد، دوقلوهای به هم چسبیده به وجود می آیند. دوقلوهای ناهمسان هنگامی ایجاد می شوند که دو تخمک جداگانه در یک ماه آزاد شده و به طور مستقل با اسپرم بارور می شوند.

 

 

● چرخه تولید تخمک و تخمک گذاری

 

تخمدان حاوی ۶ نوع سلول است:

۱) سلول های فولیکولی: سلول های اپی تلیالی پهنی که منشا آنها اپی تلیوم پوشاننده سطح تخمدان است.

 

۲) سلول های گرانولوزا: که سلول های فولیکولی را احاطه می کنند و شکل آنها از پهن تا مکعبی تغییر می کند و پس از رشد چند لایه می شوند.

۳) اپیتلیوم سطحی تخمدان: بیرونی ترین لایه تخمدان.

 

۴) تونیکا آلبوژینه: قشر تخمدان را می پوشاند.

۵) قشر تخمدان: حاوی فولیکول های تخمدانی و ماده زمینه ای در بین آنهاست. هر فولیکول از خارج به داخل به ترتیب شامل سلول های کومولوس اووفوروس، سلول های گرانولوزا، بخش تاج شعاعی (کورورنا رادیاتا)، لایه شفاف (زونا پلاسیدا)، لایه «تکا»، حفره (آنتروم) فولیکول، مایع فولیکولی و بالاخره تخمک ابتدایی است. همچنین درون تخمدان جسم زرد (کورپوس لوتئوم) وجود دارد که پس از تخمک گذاری از باقی مانده سلو های فولیکولی تشکیل می شود و هورمون های جنسی زنانه را تولید می کند.

 

۶) بخش مرکزی تخمدان یا مدولا: این بخش حاوی فولیکول نیست.

 

 

● تخمک گذاری

در شروع هر چرخه قاعدگی، حدود ۱۲ تا ۲۰ فولیکول اولیه حاوی تخمک نارس تحت تاثیر هورمون محرک فولیکولی (FSH) شروع به رشد می کنند تا به فولیکول ثانوی بدل شوند. خود فولیکول های اولیه از فولیکول های ابتدایی منشأ می گیرند. فولیکول های اولیه در تخمدان جنین مونث در ۱۰ تا ۳۰ هفتگی به وجود می آیند. تا حدود روز ۹ چرخه قاعدگی، تنها یکی از فولیکول های ثانوی باقی می ماند و بقیه فولیکول های در حال رشد تحلیل می روند. فولیکول باقی مانده که فولیکول غالب نام دارد، مقدار زیادی هورمون جنسی زنانه یا استرادیول تولید می کند. تولید این هورمون به همکاری میان سلول های تکا و سلول های گرانولوزا بستگی دارد. در روز ۱۴ سیکل، تولید هورمون محرک لوتئینی کننده (LH) اوج می گیرد و این امر باعث تبدیل فولیکول ثانوی به فولیکول ثالثیه می شود که در طول ۲۴ تا ۳۶ ساعت بعدی آزاد می شود.

 

 

هنگام ایجاد فولیکول ثالثیه سلول تخمک اولیه تقسیم می شود و با تقسیم هسته آن تعداد کروموزم های آن به نصف می رسد اما تقسیم سیتوپلاسم به صورت نامتقارن انجام می شود، و در نتیجه یک تخمک ثانوی و یک جسم قطبی ایجاد می شود. فولیکول باقی مانده به جسم زرد بدل می شود. جسم زرد در نیمه دوم چرخه قاعدگی به تولید هورمون های جنسی زنانه استروژن و پروژسترون می پردازد. در صورتی که بارداری رخ ندهد، جسم زرد به تدریج تحلیل می رود و در انتهای چرخه ماهانه به جسم سفید بدل می شود که غیرفعال است. تخمک آزاد شده به ترتیب از خارج با این لایه ها پوشیده شده است.

 

۱) تاج شعاعی (کورونا رادیاتا): پوشش بیرونی ضخیم تری که از سلول های فولیکولی دراز شعاعی ساخته شده است.

 

۲) لایه شفاف (زونا پلاسیدا): یک لایه میانی ضخیم شفاف که سلولی ندارد.

۳) غشای ویتلین: یک لایه نازک درونی که نتیجه ترشح موادی از خود تخمک است.

 

 

 

   دکتر علی ملائکه

گردآوری و تنظیم:گروه سلامت پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/health

منبع:www.salamat.ir

Tuesday 8th of May 2012 22:01:42_______۱۳۹۱-ارديبهشت-۱۹

مروری بر دیگر مطالب 'دانستنیهای علوم پزشکی'



تازه های دانستنیهای علوم پزشکی