قطره آهن دوست خوب بچه ها-معضلی به نام کم خونی، عوارض و درمان اش

چند هفته پیش، ماهگرد تولد محمد، به پزشکش مراجعه کردم تا او را از نظر قد و وزن بررسی کند. در مطب وقتی دکتر از من پرسید محمد خوب شیر می خورد یا نه، با لحن گله آمیز گفتم: «هم کم شیر می خورد، هم کم می خوابد و هم مدام در حال نق زدن است. فکر کنم دارد دندان درمی آورد. راهی نشانم دهید تا درد دندانش کم شود.» دکتر برای محمد آزمایش خون تجویز کرد و خواست تا جواب آزمایش را هر چه سریع تر برایش ببرم. چند روز بعد که دوباره با جواب به مطب مراجعه کردم، متوجه شدم علائمی که از آن ها شکایت می کردم، ناشی از کم خونی محمد است و پزشک دوز آهن مصرفی او را بالا برد. این موضوع بهانه ای شد تا دقیق تر در مورد میزان شیوع کم خونی در شیرخواران با دکتر بهرام دلاور، متخصص اطفال صحبت کنم...

آقای دکتر! آیا کم خونی در شیرخواران شایع است؟

بله، بروز کم خونی در شیرخواران شایع است و بیش از ۴۰ درصد کودکان حتما کم خونی دارند اما اینکه چه درصدی از کودکان دچار کم خونی طبیعی اند و چقدر نیاز به مصرف دارو دارند، روشن نیست و آماری در این زمینه در کشور ما وجود ندارد.

منظورتان از کم خونی طبیعی چیست؟

وزن کودکان در ۳ ماهگی به طور طبیعی دو برابر می شود ولی آهن دریافتی از طریق شیر مادر یا شیرخشک تغییری نمی کند بنابراین عملا دچار کم خونی طبیعی می شوند.

یعنی در این صورت نیازی به تجویز دارو نیست؟

نه، اگر کم خونی شدید و از حد استانداردی که خود پزشک می داند، کمتر نباشد، نیازی به تجویز دارو نیست اما وقتی پزشک برای شیرخوار قطره آهن تجویز کرد، لازم است این قطره حتما به شیرخوار داده شود.

دلایل شیوع کم خونی بین شیرخواران چیست؟

گاهی کودک تغذیه خوبی ندارد و گاهی هم خود مادر دچار کم خونی است. در برخی موارد نیز در بدو تولد به دلیل آنکه جنین بالا تر از شکم مادر قرار می گیرد، ممکن است مقداری خون از طریق بندناف به جفت منتقل شود که این خود احتمال کم خونی در کودک را بالا می برد. کم خونی در نوزادان کم وزن و نارس هم بسیار شایع است.

از کجا بفهمیم شیرخوارمان کم خون است؟

بهتر است تمام نوزادان ۳ تا ۶ ماهگی از نظر کم خونی به وسیله پزشک مورد ارزیابی قرار گیرند. با یک آزمایش ساده خون می توان فهمید شیرخوار فقرآهن دارد.

آیا کم خونی ناشی از فقرآهن علائم ظاهری خاصی دارد که مادر بدون مراجعه به پزشک و آزمایش متوجه آن شود؟

بروز اختلال در وزن گیری، عدم تحمل خوراکی ها، کم شیرخوردن، اختلال در خواب، بی قراری مداوم، بدخلقی و...

اگر مادری به این علائم بی تفاوت باشد یا در دادن قطره آهن بی توجهی کند، چه مشکلاتی سلامت کودک را تهدید می کند؟

مثل این است که ساختمانی را بسازیم ولی اسکلت های آن نازک و شکننده باشد. آهن برای بسیاری از فعالیت های حیاتی سلول ضروری است. اگر آهن بدن کم باشد تمام مسائل مربوط به بالا رفتن هوش و بهتر شدن خواب، اشتها و رفتار کودک اختلال پیدا می کند.

آیا هم کودکانی که شیرمادر می خورند، نیاز به مصرف قطره آهن دارند و هم شیرخوارانی که از شیرخشک های غنی شده با آهن تغذیه می کنند؟

بله، شیرمادر اگرچه آهن کمتری در مقایسه با شیرخشک های غنی شده با آهن دارد، ولی میزان جذب آهن آن بهتر است. با وجود این شیرخواران شیرمادرخوار باید حتما قطره آهن مصرف کنند. اگر شیرخوارانی که شیرخشک های غنی شده با آهن می خورند نیز در وزن گیری دچار مشکل هستند، باید به آن ها قطره آهن داده شود.

شیرخواران به چه مقدار قطره آهن در روز نیاز دارند؟

دو برابر وزنشان.

قطره آهن تا چه سنی باید به آن ها داده شود؟

قاعدتا باید تا یک سالگی و در صورتی که کمبود آهن همچنان وجود داشته باشد، حداقل تا ۲ سالگی ادامه یابد. بعد از آن نیز به کودکانی که در سن مدرسه هستند، حداقل باید هفته ای دو بار قرص آهن داد. از آنجا که دختر ها وقتی به سن بلوغ می رسند با شروع عادت ماهانه نیازشان به آهن بیشتر می شود، به مصرف بیشتر قرص آهن نیاز دارند.

در داروخانه ها قطره آهن ایرانی و خارجی وجود دارد و تفاوت قیمت آن ها نیز بسیار فاحش است. آیا قطره آهن خارجی باکیفیت تر است؟

قطره های آهن خارجی طعم بهتری دارند اما میزان آهن موجود در هر قطره آن ها کمتر و جذبش پایین تر است. قطره های آهن ایرانی طعم خوبی ندارند ولی جذبشان بهتر است. به همین دلیل توصیه می کنیم والدین قطره آهن ایرانی به فرزندشان بدهند.

در صورتی که مادری بیش از حد تجویز شده یا کمتر از آن به فرزندش قطره آهن بدهد مشکلی پیش می آید؟

بالا بردن دوز آهن از آنجا که بدن ذخایر آهن زیادی دارد، در مقاطع چند ماهه مشکل نگران کننده ای ایجاد نمی کند اما پایین آوردن آن باعث اتمام ذخایر آهن کودک می شود و علائم کم خونی بروز می کند.

آیا در کنار دادن قطره آهن می توان با تغذیه نیز ذخایر آهن را غنی کرد؟

بله، مواد غذایی مثل سبزی هایی با برگ تیره، حبوبات و گوشت غنی از آهن هستند و از ۶ ماهگی به بعد دادن آن ها به صورت سوپ به کودک توصیه می شود.

آیا مصرف این مواد به وسیله مادر، به غنی شدن شیر او از نظر غنی کردن ذخایر آهن شیرخوار کمک می کند؟

نه، بچه مقدار ثابتی آهن از شیر می گیرد و مادری هم که کم خونی دارد، مقدار آهن شیرش همیشه کافی است مگر آن که کم خونی خیلی شدید باشد که فقط در این صورت آهن شیرش کم می شود.