منافذ پوست و وظایف این منافذ از نگاه دکتر غلامحسین غفارپور

آیا شما هم جزو آن دسته از افرادی هستید که وقتی روبه روی آینه می ایستید و به صورت خود نگاه می کنید، منافذ صورتتان کاملا قابل مشاهده اند و آرزو می کنید که ای کاش دارای منافذ پوستی بسته تری بودید؟ اصلا این منافذ چیست و چرا در برخی پوست ها گشادی آنها بیشتر به چشم می آید؟ پوست مجموعه پیچیده ای است که مسوول شمار بسیاری از اعمال فیزیولوژیکی و ایمن سازی بدن محسوب می شود...

همچنین وسیع ترین عضو بدن انسان است که حدود ۳ تا ۴ کیلوگرم وزن و ۲ مترمربع وسعت دارد. وظیفه اصلی پوست این است که بسان سدی در برابر ورود مواد خارجی مضر، مواد شیمیایی، عوامل میکروبی و ویروسی به درون بدن عمل و همزمان از خروج آب و مواد معدنی و پروتئین ها از درون جلوگیری کند. همچنین پوست، دمای بدن را تنظیم می کند؛ یعنی در شرایطی که فردی دچار تب می شود یا دمای درونی اش بالا می رود با گشاد شدن عروق سطحی پوست و افزایش تعریق، گرمای اضافه را دفع و با پایین آوردن گرمای درونی بدن، مانع از نارسایی سلول های ارگان های داخلی مانند قلب و عروق، کلیه ها، کبد، دستگاه گوارش و سیستم اعصاب مرکزی می شود.

در شرایطی که دمای محیط پایین می رود با انقباض عروق سطحی، جریان خون را به درون بدن هدایت می کند و مانع از مرگ ساختمان های درونی می شود. پوست، عضو حسگر است و اعضای حس کننده آن مانع از مصدومیت پوست و دستگاه های داخلی در مقابل صدمه های فیزیکی می شوند. همچنین به عنوان عضوی از سیستم دفاعی و ایمن سازی عمل می کند. پاسخ پرسش هایمان را از زبان دکتر غلامحسین غفارپور، متخصص پوست ومو و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشگی تهران بخوانید.

▪ آقای دکتر! چرا منافذ پوست برخی از افراد، باز و قابل مشاهده است؟

پیش از اینکه بخواهیم به این موضوع بپردازیم، لازم است در مورد ساختمان پوست و وظایف این منافذ، صحبت کنیم تا چرایی گشاد شدن آنها برای خوانندگان مبهم نماند.

منافذ پوست، سوراخ هایی هستند که به نحوی ساقه مو و ترشحات غدد چربی ساز پوست از آنها خارج می شود و اندازه آنها با بزرگی غدد چربی ساز و ضخامت ساقه مو ارتباط دارد. قطر و اندازه سوراخ ها و منافذ پوست را به ۳ دسته تقسیم می کنند، دسته اول منافذ بسیار کوچکی هستند که دارای بخش پایانی غدد چربی ساز بسیار کوچک و کرک موهای بسیار ظریف هستند. خواه ناخواه پوست چنین مناطقی چرب نیست و منظره ای طبیعی دارد.

سوراخ های پوست، قابل مشاهده نیست و افراد، مشکلی با منافذ پوستشان ندارند. دسته دوم منافذ گشادی هستند که دارای پایانه غدد بزرگ چربی ساز و موهایی با قطر متوسط هستند و این منافذ گشاد را فقط در انسان می توان دید. محل این منافذ روی صورت به ویژه روی پیشانی، گونه ها، بینی و چانه است. همچنین می توان این منافذ گشاد را در بخش فوقانی سینه، کمر و جاهایی که محل ظهور جوش غرور جوانی هستند، مشاهده کرد. این منافذ در مناطقی از پوست صورت که معمولا فاقد مو هستند، دیده می شود. همچنین در مناطقی از پوست مردان که مو ندارد، می توان دید.

در زنان، این منافذ در تمامی بخش های صورت به ویژه در یک سوم میانی قابل?مشاهده هستند. دسته سوم منافذی هستند که در پوست سر وجود دارند و موهای ضخیمی از آنها خارج می شود و دارای چربی فراوان با غده های چربی ساز بزرگ هستند. تعداد سوراخ های پوست در سر، پیشانی، گونه ها، بینی و چانه حدود ۴۰۰ تا ۹۰۰ عدد در هر سانتی متر مربع اما در دیگر نقاط بدن کمتر از ۱۰۰ عدد در هر سانتی متر مربع است. تعداد غدد مترشحه عرق در سرتاسر پوست بدن یک انسان تقریبا یک میلیون و ۶۰۰هزار تا ۴ میلیون عدد است که هر کدامشان مستقیما به واسطه یک منفذ بسیار کوچک و غیرقابل رویت به پوست سر باز می کنند و عرق خود را در سطح می ریزند.

این غدد مترشحه در مناطقی مانند لب ها و کانال گوش خارجی وجود ندارند و از زمان تولد، فعال هستند. غدد مولد عرق را تنها می توان در کف پاهای حیوانات مشاهده کرد و در دیگر نقاط پوستشان وجود ندارد.

▪ آیا می توان این منافذ را تنگ تر کرد؟

اندازه این منافذ از پیش تعیین شده است و جنبه ژنتیکی و وراثتی دارد بنابراین بسته شدن هر کدامشان با پیدایش کیست هایی کم و بیش کوچک و بزرگ همراه می شود که منظره ناخوشایندی خواهد داشت. در مواردی این کیست ها عفونی و چرکی می شوند. تنها راه درمان آنها استفاده از لیزرهای فراکشنال CO۲ است که تا حدی این منافذ را کوچک تر می کند.

▪ آیا مشکلات هورمونی می تواند منشأ این منافذ باشد؟

نوزاد هنگام تولد دارای منافذ پوستی گشاد است که از بزرگ شدن غدد چربی ساز پوست و در نتیجه منافذشان ناشی می شود. از ۶ ماهگی به بعد با خروج هورمون های مردانه که از مادر به شیرخوار منتقل می شود، این غدد و منافذشان کوچک تر می شود و قابل مشاهده نیست. با رسیدن به سن بلوغ و ظهور هورمون های مردانه که محرک این غدد چربی ساز هستند این غدد، بزرگ می شوند و خواه ناخواه منافذشان هم بزرگ تر خواهند شد. این روند با چرب شدن پوست همراه است بنابراین تا زمانی که هورمون های مردانه در بدن زن و مرد وجود دارد، همچنان این منافذ و غدد چربی سازشان بزرگ هستند.

▪ با توجه به توضیحاتی که ارائه دادید، به نظر می رسد که این منافذ راه پیشگیری ندارند، درست است؟

بله، هیچ راهی برای پیشگیری نیست.

▪ آیا برای تنگ کردن این منافذ استفاده از تونرها و کرم های شرکت های تجاری بهداشتی آرایشی موثرند؟

در حقیقت تونر یک تمیزکننده پوست است و نمی تواند روی تنگ تر شدن این منافذ تاثیری بگذارد. تنها راه درمان برای تنگ تر کردن این منافذ، استفاده از لیزر است.

▪ درمان با لیزر چقدر زمان می برد؟ و چند درصد تاثیرگذار است؟

۶ جلسه لیزر برای درمان لازم است که موجب تنگ تر شدن این منافذ تا میزان ۳۰ درصد خواهد شد.

▪ آیا استفاده از کرم های ضدآفتاب، کرم پودر و پودرهای آرایشی بر گشاد تر شدن این منافذ موثرند؟

افرادی که پوستشان دارای منافذ باز است باید از ضدآفتاب های بدون روغن استفاده کنند. استفاده از کرم پودرها نیز هیچ تاثیری روی میزان قطر این منافذ ندارد. پیشنهاد می شود افراد برای پوشاندن این منافذ از کرم پودرها و پن کک های استاندارد یا کرم های مخصوص گریم استفاده کنند.

▪ نسبت این منافذ در آقایان و خانم ها چگونه است؟

آقایان به دلیل داشتن هورمون های مردانه از منافذ باز بیشتری برخوردارند.