سلول های بنیادی در خدمت ترمیم دندان و دندان پزشکان

دندانپزشکان به زودی خواهند توانست یک ریشه دندان طبیعی جدید با استفاده از سلول های بنیادی هر فرد، برای او بسازند. به تازگی یک گروه از محققان دندانپزشکی که در آن، دندانپزشکانی از سراسر دنیا همکاری داشته اند، موفق شدند با استفاده از سلول های بنیادی، ریشه دندان و الیاف نگه دارنده دندان را در استخوان بازسازی کنند. دستیابی به این تکنیک جدید، افق های روشنی را پیش روی بیمارانی که دوست دارند از ایمپلنت های دندانی استفاده کنند ولی استخوان کافی در فک خود برای حمایت این ایمپلنت ها ندارند،می گشاید....

استفاده از سلو های بنیادی برای بازسازی ریشه دندان در حال حاضر با موفقیت روی حیوانات آزمایشگاهی انجام شده است و امید می رود در آینده ای نه چندان دور بتوان از این روش در مطب های دندانپزشکی و یا کلینیک های دندانپزشکی مدرن استفاده کرد. این محققان سلول های بنیادی مورد نیاز خود را از دندان های خارج شده از دهان افراد ۱۸ تا ۲۰ ساله به دست آوردند و این سلو ل ها توانستند ریشه دندان و الیاف لثه ای کافی برای حمایت یک تاج مصنوعی که مثل یک روکش مصنوعی دندان عمل می کرد را فراهم کنند.

در حقیقت این دندان جدید یک تاج از جنس مواد ترمیمی دندانپزشکی و ریشه و الیاف لثه ای طبیعی داشت که به وسیله سلول های بنیادی پیوندی به دهان فرد، ساخته شده است. محققان می گویند این دندان تقریبا مانند یک دندان طبیعی در دهان فرد عمل می کند و می تواند تمام عملکردهای طبیعی یک دندان را داشته باشد.

● یک دندان دورگه با ریشه ای طبیعی و تاجی مصنوعی

شاید دوست دارید بدانید این سلول های بنیادی معجزه گر از کجا به دست آمده اند. محققان سلول های بنیادی مورد نیاز خود را از پاپیلای نوک ریشه دندان به دست آورده اند. پاپیلای دندانی بافتی است که مسوول به وجود آوردن ریشه دندان و الیاف نگه دارنده آن درون استخوان است. پاپیلای نوک ریشه دندان قادر است سلول های بنیادی مناسبی برای بازسازی ریشه دندان فراهم کند. گرچه در این تکنیک ریشه دندانی که به وسیله این سلول های بنیادی ساخته می شود به محکمی یک ریشه دندان طبیعی نیست ولی می تواند به خوبی نیروهای متوسط وارد شده به دندان را تحمل کند.

دندان ها در حفره دهان هر لحظه تحت فشار نیروهای مختلف قرار می گیرند. از چسبیدن یک قطعه شکلات به دندان تا نیرویی که در اثر جویدن غذا به دندان ها وارد می شود ولی این نیروها همیشه به گونه ای بر دندان ها وارد می شوند که دندان در حفره دهان در یک تعادل به سر می برد و به همین علت است که دندان ها در محل خود ثابت هستند.

این تکنیک جدید و استفاده از آن برای انسان ها می تواند برای کسانی که تمایل دارند به جای دندان های از دست رفته خود، ایمپلنت در فک خود بگذارند ولی استخوان کافی برای حمایت از این ریشه های تیتانیومی ندارند، بسیار مفید باشد. یکی از شرایط اصلی برای اینکه فردی بتواند کاندید دریافت ایمپلنت دندانی شود آن است که استخوان کافی در استخوان فک خود داشته باشد. در این شرایط است که ایمپلنت با استخوان فک پیوند محکمی پیدا می کند و با ثبات و بدون لقی در محیط دهانی باقی می ماند.

در روش جدید با استفاده از سلول های بنیادی خود فرد، یک ریشه طبیعی درون استخوان فک به وجود می آید و سپس یک تاج مصنوعی مثل یک روکش روی این ریشه طبیعی تعبیه می شود. به این ترتیب افرادی که حتی استخوان فک شان تحلیل رفته است نیز می توانند تجربه شیرین داشتن دندان های طبیعی را احساس کنند. این مشکلی است که بیشتر سالمندان با آن مواجه هستند که به مرور زمان به دلیل تحلیل استخوان های بدن، استخوان فک نیز به تدریج تحلیل می رود و حتی دست دندان مصنوعی نیز، گیر کافی روی این استخوان باریک و کم ارتفاع نخواهد داشت.

● بانک سلو های بنیادی

بیماری های لثه، بیماری هایی خاموش اند که بی سر و صدا سر و کله شان در دهان پیدا می شود. هنگامی شما به وجودشان در دهان تان پی می برید که کار از کار گذشته است و آسیب های زیادی به لثه و استخوان فک های شما وارد کرده اند. این بیماری ها چندان هم دور از شما نیستند و تعداد زیادی از افراد جامعه دست کم از یک التهاب لثه ساده که «ژنژویت» نامیده می شود رنج می برند. آسیب های اولیه که در اثر ابتلا به ژنژویت و یا التهاب انساج نگه دارنده «پریودونتیت» ایجاد می شود با انجام جرم گیری و مسطح کردن سطح ریشه و حتی مصرف آنتی بیوتیک ها برگشت پذیرند.

ولی هنگامی که شما به «پریودونتیت» شدید دچار شوید و بخشی از استخوان های نگه دارنده دندان را به علت این بیماری های لثه ای پیشرفته از دست دهید، دیگر با انجام درمان های ساده دندانپزشکی نمی توان استخوان از دست رفته را بازسازی کرد. در این شرایط لازم است بخش های از دست رفته دندان با مواد ترمیمی، ترمیم شده و استخوان و لثه پیوند زده شود.

این پروسه درمانی در ۳۰ سال گذشته در تمام دنیا مرسوم بوده است ولی به هر حال درنهایت نمی توانست دندان، لثه و استخوان را به حالت اصلی و طبیعی خود بازگرداند و هنوز هم بیماران در غذا خوردن مشکل داشته و از تغییر شکل استخوان فک خود در مواردی ناراضی بودند. حتی در مواردی همین بیماری های لثه ای موجب بروز بیماری های سیستمیک دیگری مثل بیماری های قلبی و یا حتی زایمان زودرس می شدند، چرا که میکروب هایی که بیماری های لثه ای را ایجاد می کنند می توانند از طریق خون به بخش های دیگر بدن راه یابند.

گرچه محققانی که این مطالعه را انجام داده اند امیدوارند بتوانند سلول های بنیادی را به زنان و مردانی که از بیماری های لثه ای پیشرفته رنج می برند، پیوند بزنند ولی این کار چندان آسان نیز نمی باشد. این سلول های بنیادی باید از یک فرد دهنده پیوند و یا کسی که یک دندان سالم اش کشیده شده است (از دهان اش خارج شده است) گرفته شود. این محققان امیدوارند بتوانند یک «بانک» از سلول های بنیادی ترتیب دهند که هر گاه کودکی یکی از دندان های شیری اش را از دست داد، تعدادی سلول های بنیادی از «پالپ» (بافت نرم درون دندان) استخراج کرده و در این بانک نگهداری کنند. بنابراین هنگامی که سال ها بعد همین کودک به سنین میانسالی و سالمندی رسید و نیاز به سلول های بنیادی برای بازسازی دندان هایش پیدا کرد، بتواند از این بانک خصوصی استفاده کند.

   دکتر گلرخ ثریا