نوزاد تازه متولد و مادران تازه کار که همیشه نگرانند

نوزاد شما تازه متولد شده و شما را با تجربه های جدیدی رو به رو می کند. تجربه هایی که اگر نسبت به آنها آگاهی داشته باشید هیچ نگرانی ای ندارند و لذت پرورش نوزادتان را بیشتر می کنند. حتی اگر هنوز مادر نشده اید و قصد بچه دار شدن دارید، حتما این سوال ها و نگرانی ها درباره این موجود کوچک و دوست داشتنی برایتان وجود دارد. در زیر به چند پرسش متداول میان پدر و مادرهای تازه کار پاسخ داده ایم.

۱) باتوجه به اینکه نوزادان خیلی زود به خانه فرستاده می شوند از کجا بفهمیم که زردی دارند و اگر داشته باشند، چه باید بکنیم؟

بسیاری از نوزادان رنگ پوستشان کمی زرد می شود که آن را زردی یا یرقان می نامند. دلیلش هم این است که کبد کودک در چند روز اول، هنوز به طول کامل کار نمی کند. این زردی از بالای بدن شروع می شود و گاهی اوقات تا پاها ادامه پیدا می کند. زردی، به ندرت بیماری خطرناکی است و در هفته دوم تولد از بین می رود. بعضی از بچه ها به خاطر کم شیر خوردن، زردی می گیرند. زردی، بخش اعظم بدن کودک را فرا می گیرد و از سر تا پای او را می پوشاند و به تفاوت بین نوع خون مادر و فرزند، عفونت یا اختلال کبدی مربوط می شود. پزشک با یک آزمایش ساده خون، به میزان زردی و مواد شیمیایی ایجاد کننده آن پی می برد.

۲) نوزاد من زیاد شیر بالا می آورد. گاهی اوقات مطمئن نیستم که شیر بالا آورده یا استفراغ کرده است. فرق اینها چیست؟

همه بچه هرازگاهی شیر بالا می آورند. دلیلش هم این است که مدتی طول می کشد که عضلات تنگ کننده مجرایورودی معده کامل شوند. اگر نوزاد از هر نظر سالم است، ضرورتی ندارد که در این مورد نگران شوید. اغلب بچه ها از شش ماهگی دیگر شیر بالا نمی آورند. هنگامی که نوزاد مکرر و به مقدار زیاد شیر بالا می آورد چون شبیه استفراغ است، والدین جوان را نگران می کند و آنها فکر می کنند فرزندشان بیمار شده و دستپاچه می شوند.

در عین حال که به شما اطمینان خاطر می دهیم این مساله طبیعیا ست، سفارش می کنیم هربار به میزان کمتر اما به دفعات بیشتری به او شیر بدهید و پس از هر بار شیر دادن، درحالی که سر و سینه اش را کمی بالا نگه می دارید، او را به شکم بخوابانید تا معده اش سریع تر خالی شود. استفراغ هنگامی رخمی دهد که محتویات معده به شدت و به مقدار زیاد بالا می آیند.

هنگامی که نوزاد استفراغ می کند، غذای داخل معده اش با چنان فشاری بیرون می آید که به طرف جلو می جهد (استفراغ جهنده). استفارغ معمولا نگران کننده تر از بالا آوردن شیر است و احتمالا به خاطر عفونت، انسداد روده ها یا بیماری دیگری به وجود می آید. اگر استفراغ ادامه پیدا کرد و یا با علائم دیگری چون رخوت، کم غذایی و تب همراه بود و یا در آن خون دیده شد، شما باید به پزشک نوزادتان مراجعه کنید.

۳) تنفس نوزاد من دائما تغییر می کند. گاهی اوقات بسیار سنگین و گاهی بسیار سبک است. چه موقع باید نگران شوم؟

صدای تنفس یک نوزاد به طور طبیعی در اوقات مختلف شبانه روز تغییر می کند. احتمالا هنگامی که کودک خواب است متوجه این تغییرات می شوید. گاهی اوقات تعداد تنفس ها ناگهان زیاد می شود و چند دقیقه ای ادامه پیدا می کند و سپس به حالت عادی برمی گردد. این مساله کاملا طبیعیاست و جای نگرانی ندارد.

گاهی اوقات هنگامی که بینی نوزاد گرفته است صدای تنفس او بلندتر از حد طبیعی است. در این موارد اگر کودک از هر جهت آرام است و رنگ پوست او طبیعی است دلیلی برای نگرانی وجود ندارد. عطسه ها و سکسکه های گهگاه او هم طبیعی و عادی است. هنگامی که تعداد تنفس های نوزاد، زیاد و تنفس او پرسروصداست و این شیوه نفس کشیدن برای چندین دقیقه طول می کشد، احتمالا نوزاد دچار عفونت ریوی شده است. گاهی اوقات، این مساله مربوط به کشش عضلات بین دنده ای به طرف داخل ریه است.اگر یکی از این علائم را در نوزادتان مشاهده می کنید، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.

۴) چرا سر یک نوزاد درست مثل اینکه مسابقه بوکس سنگین وزن انجام داده، متورم است؟

حرکت در مسیر مجرای زایمان، حرکت کندی است. از نظر نوزاد و حتی خود شما ممکن است این مرحله بی پایان به نظر برسد. از آنجا که سر یک نوزاد به نسبت بدنش بزرگ تر است، هنگام عبور از مجرای زایمان فشرده می شود. اغلب نوزادان با سرهایی شبیه به خربزه به دنیا می آیند.

مطمئن باشید که در ظرف یکی، دو هفته، سر به حالت عادی خود برمی گردد. این فشرده شدن سر، هیچ تاثیر سویی به مغز یا سلامتی نوزاد شما نمی گذارد. گاهی اوقات، پشت سر نوزاد، معمولا از یک طرف متورم است که تا چند هفته پس از تولد باقی می ماند. این وضعیت موقعی پیش می آید که در طول زایمان، زیر پوست جمجمه نوزاد، یک لخته خون شکل می گیرد. درست مثل فشردگی سر، این لخته هم خطرناک نیست و به حالت طبیعی برمی گردد.

۵) چگونه فرزندم را از سندروم مرگ ناگهانی نوزاد حفظ کنم؟

سندروم مرگ ناگهانی نوزاد، پدیده نادری است و گاهی برای نوزادان زیر شش ماه پیش می آید. ناگهان مادر متوجه می شود که نوزادش در تختش مرده است. تخلیه خانه از دود سیگار، تغذیه نوزاد با شیر مادر و به پشت خواباندن نوزاد در تختخواب، میزان مرگ و میر ناشی از این عارضه را کاهش می دهد.

تحقیقات جدید این امیدواری را برای والدین به ارمغان آورده که بسیاری از موارد سندروم مرگ ناگهانی نوزاد قابل پیشگیری است. جالب است بدانید فقط جا به جا کردن نوزادان از حالت خوابیدن روی شکم به حالت پشت، میزان این مرگ و میرها را به نصف رسانده است. برخی والدین فکر می کنند که اگر نوزاد را به پشت بخوابانند احتمالابالاآوردن شیر و خفگی وجود دارد.

ولی درواقع اغلب نوزادان دچار این مساله نمی شوند و به پشت خواباندن نوزاد به عنوان سالم ترین و بی خطرترین وضعیت پیشنهاد می شود. اگر نوزاد شما وضعیتی دارد که غالبا شیرش را بالا می آورد و یا استفراغ می کند، درمورد بهترین شیوه خواباندن او با پزشک مشورت کنید.

۶) اگر روی بخش نرم جمجمه نوزاد فشاری وارد شود، مغزش آسیب می بیند؟

قسمت نرم سر نوزاد شما که فونتانل (ملاج) هم نامیده می شود، قسمتی است که چهار استخوانی که قسمت جلوی جمجمه او را می سازند، هنوز به هم نرسیده اند. حدود یک سال طول می کشد تا این استخوان ها به طور کامل رشد کنند و به هم برسند و دیگر در جمجمه او جای نرم وجود نداشته باشد. این قسمت خیلی حساس نیست و هنگامی که نوزاد را حمام می کنید و یا لباس هایش را عوض می کنید و یا با او بازی می کنید، اگر دستتان به این قسمت از سرش بخورد، آسیبی نخواهد دید. البته بهتر است با این قسمت بدن نوزاد هم مثل سایر قسمت ها با مراقبتی عاشقانه رفتار کنید.

۷) هنگام بازی با نوزاد اگر او را محکم از جا بلند کنم و یا او را از دست هایش آویزان کنم، آیا ممکن است استخوان هایش ازجا در بروند؟

بازی کردن با نوزاد با رعایت نکات ایمنی و به شکلی که برای او شما لذت بخش باشد، چیزی است که همیشه توصیه می شود. ازجا دررفتن مفصل در نوزاد اتفاق نادری است. در هر حال، بعضی از حرکات، ممکن است آرنج نوزاد را به صورت موقت از جای خود خارج کنند.

این مساله معمولا در بچه های سه ماهه تا سه ساله پیش می آید. شایع ترین علت دررفتن آرنج، موقعی پیش می آید که پدر و مادر با کودک نوپای خود راه می روند و او را با یک دست نگه می دارند. کودک چرخ می خورد و یا خم و راست می شود و مادر و یا پدر بی آنکه متوجه شوند، بازوی او را به شدت می کشند و دستش از آرنج در می رود. عضو آسیب دیده پایین می افتد و بی حرکت می ماند. تلاش برای تکان دادن دست کودک، ایجاد درد شدید می کند.

در نوزاد هم ممکن است چنین مساله ای به خاطر بغل کردن سریع پیش بیاید. بعضی از بچه ها، مستعد دررفتگی آرنج هستند. بهتر است کودک خود را امتحان نکنید! هنگامی که کودکی نمی تواند یکی از اعضای بدنش را به طور طبیعی حرکت بدهد، معاینه پزشکی ضرورت پیدا می کند. پزشک کودک شما به سرعت این وضعیت را تشخیص می دهد و با یک حرکت ساده آرنج را جا می اندازد. یادتان باشد خودتان این کار را نکنید.

۸) نوزاد تازه متولد شده، نمی تواند سرش را روی بدنش نگه دارد؛ من از این موضوع به شدت می ترسم. در این مورد با نوزادم چه می توانم بکنم؟

هیچ نوزادی نمی تواند سرش را روی بدنش نگه دارد و سرش به سویی خم می شود. دلیلش هم این است که عضلات اطراف گردن که سر را صاف نگه می دارند،مدتی بعد از تولد قدرت پیدا می کنند. در عین حال سر نوزادان نسبت به بقیه بدنشان بزرگ تر است. این مساله موجب می شود که سر نوزاد، بیشتر لق به نظر برسد. توجه داشته باشید که این یک امر طبیعی است. در دو ماهگی، عضلات،قوی می شوند و کودک می تواند سرش را کم و بیش صاف نگه دارد. تا آن موقع می توانید هنگامی که کودک را در آغوش می گیرید، سرش را با بازویتان نگه دارید و یا هنگامی که او را روی شانه می گذارید، با دست آزادتان، سرش را از پشت نگه دارید.

۹) ناف نوزادم نسبتا قرمز است و زخم به نظر می رسد. آیا عفونت پیدا کرده است؟

هنگامی که بند ناف را هنگام تولد نوزاد قطع می کنند، ناف به صورت یک توده برجسته درمیآید. بند ناف (پلاستنا)، وسیله ارتباطی بدن نوزاد و مادر در دوران جنینی است. یک تا سه هفته طول می کشد تا این توده بیفتد. گاهی اوقات در این فاصله مشاهده می کنید که ترشحاتی از ناف خارج می شود و گاهی نیز، پوست نوزاد، در اطراف بریدگی بند ناف، ملتهب می شود. این چیزها کاملا طبیعی هستند و لازم نیست نگران شوید. اگر پوست اطراف ناف کاملا قرمز بود، بوی بدی از ناف استشمام کردید و یا ترشحات ناف غلیظ بود، با پزشک نوزادتان تماس بگیرید. اینها، نشانه های عفونت است و باید بلافاصله معالجه شود.

اگر ناف و ناحیه اطراف آن را تمیز و خشک نگه دارید، عفونت نخواهد کرد. بعضی والدین تا زمانی که ناف می افتد، روزی دوبار با الکل سفید رقیق شده، آن را تمیز می کنند؛ مراقب باشید که به هیچ وجه سر خود و بدون مشورت با پزشک نوزادتان این کار را انجام ندهید. در طول مدتی که بند ناف می افتد، هنگام استحمام نگذارید آب به ناف برسد. اسفنج یا یک پارچه تمیز مرطوب برای شستن نوزاد کافی است. خشک نگه داشتن ناف باعث می شود که بند ناف زودتر بیفتد و عفونت هم نکند. ناف قرمزرنگ و زخم مانند، به درمان پزشکی فوری ندارد. هرچند در بیشتر مواقع پس از معاینه معلوم می شود که ناف عفونت نکرده است.

۱۰) هنگامی که مهمان به خانه ما می آید، چطور می توانم نوزادم را از اینکه در معرض میکروب ها قرار بگیرد، حفظ کنم؟

همه پدر و مادرها سعی می کنند جلوی ابتلای نوزاد به بیماری های عفونی را بگیرند. هرچند شما نمی توانید جلوی هر بیماری عفونی ای را که در محیط پخش می شود بگیرید ولی بعضی از موارد هستند که عقل سلیم حکم می کند از مهمانانی که مبتلا به سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا سایر بیماری های مسری هستند بخواهید وقتی حالشان خوب شد به دیدن فرزند شما بیایند. آنها از اینکه مراقب نوزادتان هستید ناراحت نمی شوند و این کار را می کنند.

مهمانان یا مراقبان از نوزاد بهتر است قبل از بغل کردن او، به خصوص در دو ماهه اول زندگی که نسبت به بیماری های عفونی آسیب پذیرتر است، دست هایشان را بشویند. بچه های کوچکی که موقع بازی و صحبت با نوزاد، مجذوب او می شوند بیش از هر کس دیگری مبتلا به سرماخوردگی یا سایر بیماری های مسری هستند.

آنها معمولا موقعی که در کنار دیگران هستند، کمتر جلوی عطسه کردن و سرفه کردنشان را می گیرند.

معصومیت آنها باعث می شود که دیگران تصور کنند که آنها بیماری های مسری را کمتر انتقال می دهند. همه این صحبت ها با درنظرگرفتن این نکته است که قرار نیست شما نوزادتان را قرنطینه و از بستگان و دوستان دور کنید.

درواقع نوزادان به انگیزه های بیرونی نیاز دارند و والدین هم باید گاهی استراحت کنند و نوزادشان با کس دیگری سرگرم شود. بنابراین باید برای دور نگه داشتن نوزاد از میکروب و بیماری های عفونی، در جهت ایجاد تعادل بین قرنطینه کردن نوزاد و ارتباط های خانوادگی و اجتماعی خانواده بکوشید.