درد ها و درمان های فیبروم رحمی

فیبرویید یا فیبروم رحمی که رشد توده های خوش خیم در دیواره رحم است، یکی از بیماری های رایج در زنان است. حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد زنان در سنین باروری مبتلا به علایم ناشی از وجود این رشد بافتی غیرسرطانی با قوام لاستیکی در دیواره رحم می شوند اما تعداد زیادی از این زنان با وجود داشتن فیبرویید، بدون علامت هستند...

فیبرویید می تواند کیفیت زندگی یک زن را به شکل وسیعی تحت تاثیر قرار دهد. برای مثال، فیبرویید های بسیار بزرگ می توانند اندازه رحم را تا حد رحمی که سه ماهه باردار است افزایش دهند و یبوست یا تکرر ادرار را سبب شوند. فیبروییدها همچنین احتمال ناباروری و زایمان زودرس را زیاد می کنند.شایع ترین شکایت در فیبرویید، خون ریزی قاعدگی به طور غیر طبیعی، شدید و طولانی است که به آن «منوراژی» می گویند. این خون ریزی شدید معمولا کم خونی فقر آهن را به دنبال دارد.

هیچ کس به درستی علت ایجاد فیبرویید را نمی داند. ژن هایی که رشد سلول های عضلانی دیواره رحم را تسریع می کنند، می توانند در این امر دخیل باشند. ناهنجاری های عروق خونی رحم هم می تواند عامل موثری به حساب آید. وجود استروژن و پروژسترون می تواند به نوعی در این امر دخیل باشد. فیبرویید به ندرت قبل از اولین قاعدگی بروز می کند. حاملگی، رشد آن را افزایش می دهد و با یائسگی شروع به پسرفت می کند.

تا اواخر سال های دهه ۹۰ میلادی، هیسترکتومی (درآوردن رحم با جراحی) از اولین انتخاب های درمانی به شمار می رفت. پس از آن روش های غیرتهاجمی تری برای درمان انواع متفاوت فیبرویید در اختیار قرار گرفت. شایع ترین شکل فیبرویید، فیبرویید داخل جداری است که در دیواره رحم رشد کرده و گاهی خون ریزی شدید قاعدگی، تکرر ادرار و در برخی موارد، دردهای ناحیه پشت و لگن را سبب می شود. فیبرویید تحت مخاطی، نادرترین شکل این عارضه است. این نوع فیبرویید در زیر آندومتر رحم (پوشش داخلی رحم) رشد کرده و می تواند به درون حفره رحمی گسترش یابد. این نوع خون ریزی شدید قاعدگی را سبب می شود و ارتباط تنگاتنگی با نازایی دارد. برخی از فیبروییدها پایه دار بوده و روی ساقه ای سوار هستند.

فیبروییدهای تحت صفاقی در جهت خارج از رحم رشد نموده و گاهی روی یک پایه قرار دارند. این نوع فیبرویید معمولا خون ریزی نمی دهد، اما می توانند تولید فشار نمایند. همچنین به ندرت پیچ خورده و تحلیل رفته یا دردناک می شوند.

● فیبروم را چگونه باید درمان کرد؟

اگر فیبرویید علامتی نظیر خون ریزی شدید، فشار یا درد تولید نکند و به نازایی منجر نشود، معمولا نیازی به درمان نخواهد داشت. در صورت بروز علایم با استفاده از دارو به تنهایی یا همراه با جراحی با کاربرد کم تهاجمی ترین روش ها درمان می شود. پزشک اغلب فیبرویید را در معاینه لگنی احساس می کند، اما ممکن است از روش های مختلف تصویربرداری برای رسیدن به اطلاعات دقیق تر نیز استفاده کند؛ مثلا سونوگرافی ترانس واژینال (از راه واژن)، روش تصویربرداری سه بعدی، ام. آر. آی و سونوهیستروگرام. در روش اخیر، پس از ورود محلول نمکی به داخل حفره رحم از آن سونوگرافی می کنند. همچنین ممکن است پزشک شما درون حفره رحم را با یک ابزار کوچک آندوسکوپی به نام «هیستروسکوپ» مستقیما مشاهده کند.

اگر جوان هستید و علایم بیماری تان شدید نیست، می توانید تا دوران یائسگی که فیبروییدتان چروکیده می شود، صبر کنید. در این صورت پزشک به صورت دوره ای آن را بررسی خواهد کرد. البته رشد فیبرویید در زنان یائسه غیرمعمول نیست، اما در این زنان با مشاهده هر نوع توده پیش رونده باید به فکر سرطان بود و مساله را با دقت پیگیری کرد. اگر بروز علایم مانع از آن است که تا زمان یائسگی صبر کنید، می توانید از روش های جراحی یا دارویی کمک بگیرید. در صورت بروز درد ملایم ممکن است پزشک تان مسکن های معمولی را تجویز کند. در صورت کم خونی به دلیل خون ریزی ممکن است افزایش آهن غذا، مصرف مکمل ها یا هر دوی آنها به شما توصیه شود. دارویی وجود ندارد که از ایجاد فیبرویید جلوگیری کند و یا عدم بازگشت آن را تضمین کند. اما داروهایی وجود دارند که می توانند در کاهش اندازه فیبرویید یا کاهش خون ریزی کمک کننده باشند.

● وقتی کار به جراحی می کشد...

در مورد علایم شدیدتر، ممکن است به جراحی نیاز باشد. تصمیم شما تا حد زیادی بستگی به این امر دارد که شما دوران باروری را پشت سر گذاشته باشید. چنانچه هنوز در این دوران هستید، شاید ترجیح بدهید تا زمان یائسگی صبر کنید. دو روش جراحی شایع تر است:

▪ میومکتومی: در این روش، تنها فیبرویید خارج می شود و رحم حفظ می شود. این بهترین انتخاب برای زنانی است که تصمیم به بچه دار شدن دارند، اگر چه ممکن است نیاز به عمل سزارین پیدا کنند. بسته به اندازه و نوع فیبرویید و محل آن میومکتومی می تواند از طریق برش استاندارد شکم یا از طریق لاپاراسکوپی انجام شود که کمتر تهاجمی است. در این روش از طریق برش کوچکی روی شکم ابزارهای کوچک ویدیویی وارد آن می شوند. همچنین می توان از روش هیستروسکوپی استفاده کرد که در آن یک هیستروسکوپ مجهز به ابزارهایی برای خروج فیبرویید از راه واژن وارد حفره رحم می شود.

جراح برای استفاده از این روش باید آموزش ویژه ای دیده باشد. در روش لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی دوران نقاهت کوتاه تر از لاپاراتومی بوده و میزان باروری عالی است. یکی از مضرات میومکتومی احتمال بروز چسبندگی است. در این حالت نوعی بافت ترمیمی در ساختمان های لگنی ایجاد شده و آنها را به هم می چسباند. مشکل دیگر این است که ممکن است فیبرویید عود کند، چراکه رحم به طور کامل برداشته نشده است. در ۱۰ تا ۳۳ درصد زنانی که میومکتومی می شوند، طی ۵ سال آینده نیاز به جراحی دوباره پیش می آید.

▪ هیسترکتومی: در این روش رحم از طریق برشی روی بخش پایینی شکم از راه واژن و یا از طریق لاپاراسکوپی خارج می شود. در این شیوه فیبرویید و علایم همراه آن به طور کامل حذف می شوند. هیسترکتومی روشی بی خطر و موثر بوده و عوارض جانبی کمی به همراه دارد. با این وجود در این روش نیاز به بیهوشی عمومی است و دوران نقاهت آن ۲ تا ۶ هفته است. زنانی که هیسترکتومی شده اند، بیشتر از بقیه به بی اختیاری ادراری دچار شده و به طور متوسط دو سال زودتر از دیگران به مرحله یائسگی می رسند.

● روش های جدید برای درمان فیبروم رحم

▪ آمبولی شریان رحمی: این روش کم تهاجم که در آن، فیبرویید از طریق قطع جریان خون آن چروکیده می شود، پس از سال ۱۹۹۵ میلادی، در درمان فیبرویید استفاده شد و طرفداران زیادی پیدا کرد. ابتدا از رحم با روش ام آرآی تصویربرداری می شود تا سایر تشخیص ها نظیر تومورهای تخمدان کنار گذاشته شوند. به این ترتیب اندازه، محل و نوع فیبرویید تعیین می شود. در این روش رادیولوژیست یک سوند یا کاتتر را از راه یک برش کوچکی در پوست ناحیه کشاله ران وارد شریان رانی می کند.

کاتتر با راهنمایی اشعه ایکس و ماده حاجب به یکی از دو شریانی که خون رسانی به رحم را بر عهده دارند، وارد می شود. این دو شریان به شریان های رحمی معروف اند. سپس ذراتی به اندازه شن که از مواد مصنوعی ساخته شده اند، به درون شریان رحمی تزریق می شوند. این ذرات در رگ های تغذیه کننده فیبرویید تجمع یافته و خونرسانی آن را قطع می کنند. این امر در نهایت به چروکیدن فیبرویید منجر می شود. این روش با بیهوشی موضعی انجام شده و کمتر از یک ساعت به طول می انجامد. این تکنیک را می توان به صورت سرپایی انجام داد. عوارض جدی نادر بوده و به کمتر از یک درصد می رسد. روش آمبولیزاسیون شریان رحمی برای زنی که نمی خواهد یا نمی تواند جراحی داشته باشد، مناسب است.

این روش عموما برای زنی که پس از درمان قصد حامله شدن دارد توصیه نمی شود، چراکه پس از آمبولیزاسیون شانس بارداری کمتر و عوارض آن بیشتر از میومکتومی خواهد بود. این روش سریع تر از هیسترکتومی بوده و به زمان کوتاه تری برای بستری شدن در بیمارستان نیاز دارد. در ضمن دوران نقاهت آن هم کوتاه تر است. کیفیت زندگی در هر دو شیوه مانند هم است. در انسداد شریان رحمی با روش لاپاراسکوپی، پزشک گیره کوچکی را به شریان رحمی وارد می کند. در روش دیگری که هیچ نیازی به برش ندارد، جراح از راه واژن وارد شده و یک گیره را در محل قرار می دهد. این گیره برای چند ساعت در محل مانده و با ممانعت از خون رسانی، فیبرویید را چروکیده می کند. با برداشتن گیره خون مجددا در شریان جریان می یابد.

▪ جراحی با استفاده از امواج ماورای صوت: جراحی با کمک اولتراسونوگرافی با راهنمایی ام آر آی یک روش غیرتهاجمی است که در آن با استفاده از امواج ماورای صوت فیبرویید را حرارت داده و چروکیده می کنند. این روش برای کسانی که فیبرویید آنها متعدد یا پایه دار بوده و یا در اعماق لگن یا پشت روده ها توصیه نمی شود. این روش تنها در مورد زنانی تایید شده است که نگران حفظ قدرت باروری خود نیستند.

   منبع: Harvard Women’ Health Letter
ترجمه: دکتر زهرا عباسپور