آندومتریوز از تشخیص تا درمان

چنگه های شکمی آزاردهنده در دوران قاعدگی، مشکلات گوارشی و درد حین آمیزش جنسی از شایع ترین علایم آندومتریوز هستند؛ عارضه ای که ۱۰ درصد زنان را گرفتار می کند....

این بیماری هنگامی رخ می دهد که بافتی مشابه پوشش درونی رحم یا آندومتر در دیواره های حفره شکم یا سطوح بیرونی رحم، تخمدان ها، لوله های رحم، روده، مثانه و اندام های ادراری ظهور می کند. به ندرت ممکن است آندومتریوز در قلب، ریه ها و مغز نیز بروز کند. این بافت نابه جا مانند پوشش داخلی رحم، در پاسخ به چرخه قاعدگی به طور ماهانه رشد و ریزش پیدا می کند اما برخلاف خون قاعدگی که از راه واژن خارج می شود، خون و بافت ناشی از یک ضایعه آندومتریوزی راهی برای خروج ندارد و این باعث ایجاد التهاب و چسبندگی می شود و بافت های جوشگاهی تورمانندی ایجاد می کند که اندام ها را به هم می چسباند.

آندومتریوز می تواند باعث اعوجاج روده بزرگ، تخمدان ها و لوله های تخمدان شود و به مشکلات روده ای و ناباروری بینجامد. کارشناسان تخمین می زنند که ۳۵ تا ۵۰ درصد زنانی که دچار درد لگنی، ناباروری یا هر دوی اینها هستند، به آندومتریوز مبتلا هستند. درمان های معمول برای آندومتریوز شامل جراحی برای برداشتن بافت های نابه جای رحمی و داروهایی است که قاعدگی را تنظیم یا مهار می کنند. بسیاری از زنان مبتلا به آندومتریوز می گویند با تغییرات رژیم غذایی (پرهیز از مصرف گوشت قرمز، کافئین و الکل، آردهای سفید و قند)، طب سوزنی، ماساژ و تکنیک های آرامش بخشی مانند یوگا یا مدیتیشن، علایم آنها تا حدی تخفیف پیدا می کند اما این رویکردها برای درمان آندومتریوز ثابت نشده اند. اگرچه علایم آندومتریوز در حین سال های باروری بیشترین شدت را دارند، ولی این علایم لزوما با توقف قاعدگی زن و ورود به دوران یائسگی متوقف نمی شوند.

● آندومتریوز در حوالی یائسگی

در حین دوره زمانی نزدیک به یائسگی سطح هورمون های جنسی در زنان دچار نوسان می شود و در نتیجه قاعدگی های نامنظم و شدیدتر از حد معمول ممکن است رخ دهد. برخی از زنان مبتلا به آندومتریوز در این دوران ممکن است در حین قاعدگی دچار درد شکمی شدید شوند. ممکن است از قطع کردن قاعدگی با استفاده از مصرف مداوم قرص های ضدبارداری با دوز کم (LD) سود ببرند. برای برخی دیگر ممکن است مصرف سه ماهه قرص های ضدبارداری برای سه ماه و بعد یک هفته قطع قرص تجویز شود و به این ترتیب تنها چهار بار در سال قاعده خواهند شد.

یک گزینه دیگر استفاده از آی یودی حاوی نوعی هورمون پروژسترونی یا لونورژسترول است و چند بررسی کوچک نشان داده است که این شیوه می تواند چنگه های قاعدگی را در این زنان تخفیف دهد. این آی یودی را می توان تا پنج سال در رحم به جای گذاشت. نهایتا قاعدگی ها سبک تر می شوند و بعد از یک سال ممکن است به کلی متوقف شوند. هورمون جنسی استروژن رشد ضایعات آندومتریوزی را تشدید می کند و به طور نظری کاهش یافتن میزان استروژن در حین یائسگی باید علایم این بیماری را کاهش دهد اما حتی پس از اینکه قاعدگی زن متوقف شد، تخمدان ها به تولید مقادیر کمی از این هورمون ادامه می دهند، بنابراین آندومتریوز ممکن است به مشکل آفرینی ادامه دهد.

● ایجاد یائسگی با جراحی

زنانی که دچار آندومتریوز شدید هستند و درمان های دارویی یا جراحی معمول نتوانسته است مشکل آنها را حل کند، اغلب به برداشتن رحم (هیسترکتومی) – گاهی حتی در دهه ۳۰ و ۴۰ زندگی و حتی زودتر متوسل می شوند. حتی پس از رحم برداری، ممکن است باقی مانده های بافت تخمدانی در لگن باقی بماند. رحم برداری و تخمدان برداری خطر سرطان تخمدان را کاهش می دهد، اما شواهد بیانگر آن است که برداشتن تخمدان ها پیش از ۶۵ سالگی یک عارضه منفی هم دارد.

برداشتن تخمدان ممکن است خطر بیماری قلبی و پوکی استخوان را افزایش دهد، بیماری هایی که بسیار از سرطان تخمدان شایع تر هستند. به این دلیل است که دکترها می گویند در مورد برداشتن تخمدان با جراحی باید مورد به مورد تصمیم گرفت. اغلب کارشناسان توافق دارند که زنان مبتلا به آندومترویوز که برای ایجاد یائسگی جراحی می شوند، احتمالا باید تا سن یائسگی طبیعی (حدود ۵۰ سال) درمان هورمونی جایگزین را دریافت کنند تا از خطر ابتلا به پوکی استخوان و بیماری قلبی در آنها جلوگیری شود.

● آندومتریوز و نگرانی هایی در مورد پوکی استخوان

زنانی که برای کاهش رشد آندومتریوز داروهایی مصرف می کنند که میزان استروژن را کاهش می دهد، ممکن است در معرض خطر بیشتر پوکی استخوان قرار گیرند. این داروها از جمله آگونیست های هورمون آزادکننده گنادوتروپین (با نام های تجاری مختلف مانند لوپرون، سینارل و غیره) یک «یائسگی کاذب» موقتی ایجاد می کنند و علایم آندومتریوز را کاهش می دهند، اما ممکن است همچنین به تحلیل رفتن استخوان ها بینجامند. برای زنانی که از این داروها استفاده می کنند، ممکن است مقادیر اندکی هورمون یا داروهای بیفسفونات برای پیشگیری از تحلیل رفتن استخوان تجویز شود. آنها همچنین باید مورد آزمایش تراکم سنجی استخوان قرار گیرند، سبک زندگی سالم برای استخوان ها را برگزینند و برای پیگیری به طور منظم به دکتر مراجعه کنند.

● نسل های آینده

برخی از بررسی ها بیانگر آن است که ژن ها نقشی در ایجاد آندومتریوز دارند. پژوهشگران گونه های ژنی متعددی را کشف کرده اند که به نظر می رسد در این بیماری دخیل باشند. برخی از این ژن ها آنزیم هایی را رمزبندی می کنند که در سم زدایی از مواد ناخواسته دخالت دارند. این کشف با پژوهش هایی مطابقت دارد که نشان می دهد آندومتریوز با قرار گرفتن در معرض دیوکسین و ترکیبات شبیه استروژن در محیط زیست ارتباط دارد، هر چند این ارتباط ثابت نشده است. در اغلب موارد بیماری جدی گرفته نمی شود. زمانی بود که آندومتریوز را بیماری «زنان شاغل» می نامیدند (زنانی که سرکار رفتن را به جای بچه دارشدن برمی گزیدند) و هنوز هم گاهی بیماری صرفا به عنوان یک چنگه قاعدگی شدید نادیده گرفته می شود. گاهی تشخیص آندومتریوز مشکل است زیرا علایم مبهم هستند اما امروزه آگاهی بیشتر در مورد این بیماری به تشخیص زودهنگام تر بیماری می انجامد و پژوهش ها نویدبخش درک بهتر این بیماری است.

   منبع: Harvard Women�۰۳۹;s Health Watch
ترجمه: دکتر زهرا عباسپور