mobile menu icon
responsive search icon
منوی پرتال پرشین پرشیا
لوگوی سایت پرشین پرشیا
سلامت
سلامت > سلامت خانواده > راهنمائیهای پزشکی >بزاق دهان؛ مایع حیات دهان و بدن
راهنمائیهای پزشکی

بزاق دهان؛ مایع حیات دهان و بدن

غذایی که می خوریم مستقیما قابل جذب در بدن نیست و حتما باید فعالیت هایی فیزیکی و شیمیایی روی آن صورت گیرد تا عمل جذب امکانپذیر شود. این فعالیت ها که مجموعا «فرآیند گوارش» نام دارد از دهان آغاز می شود. دهان و اعضایی مانند دندان ها، زبان و غدد بزاقی در یک همکاری همزمان، انجام نخستین مرحله از گوارش را به عهده دارند.

 

 

هدف اصلی مرحله دهانی گوارش خردشدن قطعات درشت غذا و تبدیل آن به شکل خمیر و البته شکستن مولکول های درشت تر آن به مولکول هایی ریزتر است. در این مرحله غذا آماده حرکت از دهان به سوی معده و ادامه گوارش در آن خواهد شد. درست است که دندان ها وظیفه یکی از مهم ترین فعالیت های گوارشی، یعنی جویدن را برعهده دارند، اما به تنهایی نمی توانند از پس این وظیفه برآیند. هنگام جویدن، زبان که یک عضو ماهیچه ای بسیار منعطف است با حرکات وسیع خود غذا را زیر دندان ها می فرستد و در میان آنها جابه جا می کند. علاوه بر آن در پایان عمل جویدن، زبان محصول نهایی مرحله دهان را به سمت حلق هدایت می کند.

 


● غدد بزاقی و بزاق

 


غدد بزاقی از اعضای جانبی دستگاه گوارش به شمار می روند. دستگاه گوارش در واقع یک لوله طولانی است که به ترتیب از دهان، حلق، مری، معده، روده کوچک و روده بزرگ تشکیل شده و در نهایت به مقعد ختم می شود. غذا برای انجام عمل گوارش یا به عبارت دیگر تبدیل شدن به مواد قابل جذب در بدن باید از این لوله طولانی عبور کند، اما در جنب این لوله، اعضای دیگری هم هستند که با ترشح آنزیم هایی به درون آن، بخشی از فرآیند گوارش را به عهده دارند. به این اعضا، اعضای جانبی دستگاه گوارش می گویند که عبارتند از غدد بزاقی، لوزالمعده، کبد و کیسه صفرا.

 


بزاق که مخلوطی از دو گونه مایع است؛ یکی مایع غلیظ و لزج (موکوس) و دیگری مایع آبکی (سِروز)، در بدن انسان در سه جفت غده بزاقی تولید و از آن به حفره دهانی ترشح می شود. هر جفت از این غده ها بر اساس محل استقرارش نام خاصی را به خود اختصاص داده است. در ضمن در ترشح موکوس و سروز در بین این جفت ها تقسیم کار شده است: ۱ ـ غدد بناگوشی که وظیفه تولید و ترشح سروز یا همان مایع آبکی را به عهده دارند. ۲ ـ غدد زیر فک پایین که تولید و ترشح مخلوطی از موکوس و سروز را به عهده دارند. ۳ ـ غدد زیر زبانی که وظیفه تولید و ترشح موکوس یا همان مایع غلیظ و لزج را به عهده دارند.

 


● وظایف بزاق

 


بزاق در حفره دهانی کارهای فراوانی انجام می دهد که مهم ترین شان را می توان چنین برشمرد:

 


جویدن: ترشح بزاق و حضور آن در حفره دهانی برای عمل جویدن امری حیاتی است تا آنجا که دندان ها در غیاب بزاق هرگز نمی تواند غذا را بجوند.

 


روان سازی و چسبناکی: موکوس در بزاق سبب چسبیدن مواد غذایی جویده شده و تبدیل آنها به گلوله های لغزان می شود تا مسیر خود را از راه مری به معده به راحتی و بدون آسیب به لایه ها و بافت های مخاطی طی کنند. به علاوه، بزاق کل سطوح مخاطی را در حفره دهانی و مری می پوشاند و این سطوح را روان می کند. به این ترتیب، هیچ ماده غذایی مستقیما با سطح این مخاط تماس پیدا نمی کند.

 


تشخیص طعم غذا: برای تشخیص طعم غذا که از وظایف زبان است، لازم است ملکول های غذا در بزاق حل شوند وگرنه زبان نمی تواند از عهده این کار برآید.

 


بهداشت دهان: بزاق تقریبا همیشه حفره دهانی را شست وشو می دهد و تکه های ریز غذا را با خود می برد و دهان را نسبتا تمیز نگه می دارد. از همین رو هنگام خواب که جریان بزاق در دهان کاهش چشمگیری می یابد، باکتری ها با خاطری آسوده در آنجا تجمع می کنند و سبب ایجاد بوی بد صبحگاهی دهان می شوند. بزاق همچنین دربردارنده آنزیم «لیزوزیم» است که بسیاری از باکتری ها را از بین می برد و مانع تجمع بیش از حد باکتری ها در دهان می شود.

 


شکستن مولکول های هیدروکربن: بزاق در دهان، مولکول های هیدروکربن را به ملکول های کوچک تری می شکند و آنها را برای هضم در معده آماده می کند.

 


تنظیم ترشح بزاق: تنظیم ترشح بزاق را «دستگاه عصبی خودکار» به عهده دارد. با احساس بوی غذا یا ورود غذا یا یک شیء خارجی به حفره دهانی یا حتی با فکرکردن به غذا یا شیء خارجی در دهان، ترشح بزاق افزایش می یابد. میزان و نوع بزاق ترشح شده را همین دستگاه عصبی تعیین می کند.

 


اختلالات غدد بزاقی: مهم ترین اختلالات غدد بزاقی را می توان به اجمال انسداد مجاری خروج بزاق و عفونت این غدد دانست. انسداد در نتیجه تشکیل سنگ در مجاری بزاقی است که بخصوص حین خوردن غذا که سبب تحریک غدد بزاقی برای ترشح بیشتر می شود، خود را به صورت درد بروز خواهد داد. بعلاوه، غدد بزاقی ممکن است به دلایل گوناگونی عفونی شوند. همه ما به نوعی با این عفونت آشناییم زیرا یا خودمان در کودکی به اوریون مبتلا شده ایم یا دست کم یکی از نزدیکان مان را در این حال دیده ایم. اوریون رایج ترین نوع ابتلا به عفونت در ناحیه غدد بزاقی به شمار می رود.

 

 

 

 

   مسعود ایثاری


برگرفته از: جام جم آنلاین
گردآوری و تنظیم:گروه سلامت پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/health
Friday 18th of January 2013 17:54:35_______۱۳۹۱-دي-۲۹

مروری بر دیگر مطالب 'راهنمائیهای پزشکی'



تازه های راهنمائیهای پزشکی