mobile menu icon
responsive search icon
منوی پرتال پرشین پرشیا
لوگوی سایت پرشین پرشیا
فرهنگ و هنر
فرهنگ و هنر > سینما > سینمای جهان >«ابدیت و یک روز» از مهمترین آثار تئو آنجلوپولوس، فیلمساز شهیر یونانی است
سینمای جهان

«ابدیت و یک روز» از مهمترین آثار تئو آنجلوپولوس، فیلمساز شهیر یونانی است

ابدیت و یک روز چنان که از نام آن برمی آید، فیلمی با محوریت زمان است. هرچند که آنجلوپولوس در این اثر تاکید ویژه ای داشت بر این که زمان بیش از آن که امری فیزیکی و ملموس باشد، مساله ای روانی و ذهنی است. این مضمون با ریتم کند و شیوه روایت فیلمساز نیز کاملا در «ابدیت...» هویداست.

 

حتی صدای ذهنی الکساندر، شخصیت اصلی فیلم نیز این امر را تشدید می کند. ضمن این که رفت و برگشت های زمانی میان گذشته و حال در قالب فلاش بک های مدام، اهمیت زمان را در فیلم و البته زندگی الکساندر بازگو می کند. کارگردان با اجرای سکانس های طولانی اغلب بدون کات، زمان داستانی فیلم را چنان طولانی کرده و کش داده است که سفر یک روزه واپسین ۲۴ ساعت زندگی الکساندر، در حد و اندازه درازای یک قرن در نظر تماشاگر جلوه می کند و چنین به نظر می رسد که حین مشاهده دقایق پایانی زندگی الکساندر، لحظه ای از او غافل نبوده ایم و تمام لحظات این شبانه روز کشنده را تماشا کرده ایم. بر این اساس، در زمان ۱۱۴ دقیقه ای فیلم، به خاطر شیوه کارگردانی منحصر به فرد آنجلوپولوس، تعداد نماهای اندکی را در فیلم شاهدیم.

 

 

فیلم، سفر بی بازگشت نویسنده مشهوری است که طبق وعده پزشکان، تنها یک روز دیگر فرصت زندگی دارد، در حالی که او در این یک روز، با حسرت های باقیمانده از زندگی اش سروکله می زند؛ از جمله تکمیل یک شعر نیمه کاره از شاعری قرن نوزدهمی.

 

آنجلوپولوس این ناکامی نویسنده را به موازات سایر شکست های او پیش می برد و جالب آن که برای این افسوس های باقیمانده، سبکی شاعرانه در فیلمبرداری، دکوپاژ و چیدمان صحنه های فیلم برگزیده است. برای نمونه می توان اشاره داشت به وفاداری بیش از حد کارگردان به میزانسن هایی که یادآور فیلم های پیش از موج نو اروپاست. مخاطب در طول فیلم به ندرت کلوز آپی از چهره بازیگران اصلی می بیند.

 

در عوض، «ابدیت...» مملو از حرکات آرام دوربین، مدیوم لانگ شات های حساب شده و پن هایی است که نه تنها از احساساتی شدن تماشاگر جلوگیری می کند که بر ایجاد رخوت و رکود و همین طور حس تنهایی آدم های فیلم، بخصوص قهرمان اصلی می افزاید. علاوه بر این، میزانسن های طبیعی و مصنوعی موجود در فیلم مثل کوه، دریا، جاده و خانه الکساندر چنان هنرمندانه توسط فیلمساز، قاب شده اند که تماشاگر نیز پس از تماشای فیلم به خود حق می دهد برای روایت چنین داستانی، نباید جز این انتظار می داشت.

 

 

این پرهیز از نمایش المان های دراماتیک و بازی های احساسی با محیط و کاراکتر، بشدت یادآور نمونه های خوب دیگری از چنین فیلم هایی در سینماست. برای مثال می توانیم از سه گانه ماندگار میکل آنجلو آنتونیونی یعنی «ماجرا»، «شب» و «کسوف» نام ببریم یا فیلم های فدریکو فلینی مانند «زندگی شیرین» و «هشت ونیم» که در آنها خلسه درونی شخصیت اصلی بدرستی لحاظ شده است.

 

البته نباید از خاطر برد که بخشی از این امتناع از نزدیک شدن به آدم ها یا حضور در مکان های شلوغ، به ویژگی فیلمسازی آنجلوپولوس برمی گردد که در غالب آثارش، دوربین خود را به مناطق دور افتاده یونان و دهکده های ساحلی و کوهستانی از یاد رفته می برد تا بتواند تصاویر بکرتری از خلوت گمشده آدم ها ثبت کند.

 

ابدیت و یک روز را می توان در زمره فیلم های نمادگرایانه هم برشمرد. فیلم سرشار از نماد و اشاره های بصری و مفهومی است که اندکی توجه می تواند آنها را در ذهن مخاطب روشن سازد. مهم ترین آنها تقابل ۲ شخصیت همراه در فیلم است که نشانه ای از زندگی و مرگ را القا می کنند. پسربچه آلبانیایی مهاجر، در نقطه آغاز زندگی و الکساندر در ایستگاه پایانی قرار دارند و هر دو در وضعیتی مشابه؛ سرگردان و بلاتکلیف و هر دو قصد دارند از رفتن سر باز زنند.

 

پسربچه نمی خواهد به کشورش برگردد و الکساندر نمی خواهد راهی سفر مرگ شود! به خاطر بیاورید زمانی را که الکساندر، پسرک را تا مرز آلبانی همراهی می کند و آنجا، با جنازه های آویخته بر ورودی مرز مواجه می شوند؛ نشانه ای دیگر. در واقع «ابدیت...» آکنده از نشانه های مرگ و فناست. تنها علائم امیدواری و حیات که الکساندر را به حرکت وامی دارد، حضور پسربچه و مرور خاطرات عاشقانه اش با «آنا»ست. او در این سفر ادیسه وار، از طریق بازخوانی یکی از نامه های نوستالژیک همسرش، اندوه بی توجهی اش به آنا را دوره می کند و در این سیر احساسی، باشکوه ترین لحظه های از دست رفته با آنا را به خاطر می آورد.

 

جایی از فیلم، الکساندر می گوید: «این روزها فکر آنا تمام ذهن مرا پر کرده است.» آنای از دست رفته که در بیشترین لحظات فیلم، یاد او در ذهن راوی زنده می شود، خود نمادی از جلوه های عشق، شادی و شور زندگی در تقابل با عقل افسرده الکساندر است.

 

 

شاید آنجلوپولوس قصد داشت از این طریق، درونمایه های فلسفی را نیز به فیلم خود بیفزاید که البته نمی توان گفت فیلم خالی از نشانه گذاری های فلسفی است، اما این حرف و هدف اصلی آنجلوپولوس نبوده است. کارگردان در حقیقت تلاش کرده با تصاویری شاعرانه و پرسه ای عالی و بی نظیر میان رویا، نوستالژی و واقعیت، در نهایت ایجاز و سادگی بگوید حتی اگر فقط یک روز تا پایان زندگی ات فرصت داشته باشی، اگر آن یک روز را درست زندگی کنی، به درازای ابدیت خواهد بود و این، همان کاری است که الکساندر می کند.

 

او که در همه عمر، عشق همسرش را نادیده گرفته، به خواسته های مادرش بی توجهی کرده و همیشه بیشترین دقایق زندگی را وقف نوشتن کتاب هایش کرده بود، اینک با حضور پسربچه مهاجر و نجات او از چنگال قاچاقچیان انسان و گشت و گذار میان ابنیه تاریخی و یادآوری شعرهای آن شاعر قرن نوزدهمی، انگار درست ترین کارهای زندگی اش را انجام داده و بالاخره برای یک بار هم که شده، چنان که شایسته است زندگی کرده است.

 

این گونه است که آن صحنه رقص پایانی فیلم در برابر ابدیت آبی دریا مفهومی نمادین و کارآمد می یابد و انگار که آنا، به شمایل استعاره ای از هستی و زندگی درمی آید و مگر چنین نبوده است؟ آنا، همه زندگی الکساندر بود، هر چند که این عشق را مانند کلماتی که پسربچه برای او می خرد، در «تنهایی» و «خیلی دیر» می جوید!

 

 

 

   احمدرضا حجارزاده

برگرفته از: روزنامه جام جم ( www.jamejamonline.ir )
گردآوری و تنظیم:گروه فرهنگ و هنر پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/artandculture
Tuesday 31st of January 2012 12:46:17_______۱۳۹۰-بهمن-۱۱

مروری بر دیگر مطالب 'سینمای جهان'



تازه های سینمای جهان