mobile menu icon
responsive search icon
منوی پرتال پرشین پرشیا
لوگوی سایت پرشین پرشیا
فرهنگ و هنر
فرهنگ و هنر > موسیقی > فلسفه و نظریات موسیقی >مبارزه برای رهایی صدا و ریتم

مبارزه برای رهایی صدا و ریتم

بخش:فلسفه و نظریات موسیقی

سال پیش روی میلادی، برابر با بیستمین سالمرگ آهنگساز، فیلسوف، شاعر و نظریه پرداز مطرح آمریکایی است. جان کیج از شاگردان آرنولد شونبرگ و هنری کاول بود که او را از تاثیرگذارترین آهنگسازان پس از جنگ دوم جهانی می خوانند. نامدارترین اثر او شاید ۳۳: ۴ (چهار دقیقه و سی وسه ثانیه) باشد که در آن نوازنده یا نوازندگان بدون نواختن حتی یک نت، این زمان را روی صحنه در سکوت می گذرانند و حاضران در سالن را به شنیدن صداهای درون سالن دعوت می کنند. کیج برای موسیقیدانان درس های زیادی باقی گذاشت. او می گفت موسیقی کوبه ای (Percussion) یک انقلاب است.

 

صدا و ریتم از مدت ها پیش مطیع و فرمانبر محدودیت های موسیقی قرن نوزدهم مانده اند و امروزه، ما در حال مبارزه ای هستیم برای رهاسازی آنها. آهنگسازان قرن نوزدهم به جای ارایه اصوات نوین، تنها به تنظیم دوباره اصوات کهنه پرداختند. همگی ما با روشن کردن رادیو، همواره صداهایی آشنا را می شنویم که با ذهن ما سازگاری یافته اند. مانند سمفونی ها که غالبا به یکدیگر شبیه هستند.

 

 

در مرحله کنونی این انقلاب، موسیقی به نوعی تخطی و طغیان نیاز دارد و تجربه نیز لزوما باید از این مرحله فراتر رود. تجربه ضربه زدن به هر چیز (از ماهیتابه حلبی گرفته تا ظروف پر از برنج و لوله های آهنی) و هر آنچه می تواند در دستمان جای گیرد و نه تنها ضربه زدن، بلکه مالیدن، شکستن؛ تولید صدا را باید به هر طریقی تجربه کرد و آنچه که خود توان انجامش را نداریم به لوازم الکترونیک و ابداعات محول می کنیم.

 

البته معترضان به موسیقی نوین نیز خواهند کوشید تا همه چیز را به سمت مواجهه و تقابل با این انقلاب هدایت کنند. آنان اجازه نخواهند داد تا کار به آسانی پیش رود و خواهند گفت: «تمایلات شما در موسیقی سطحی است.» یا «این نوع اصوات چیزی نیستند جز تکرار موسیقی بدوی شرقی.» اصوات ناب و نوین برچسب «سر و صدا» خواهند خورد.

 

اما تنها پاسخ مشترک ما به این انتقادها، ادامه کار، گوش دادن و ساخت موسیقی با مواد جدید است. این خود نوعی بی اعتنایی به تحریم هاست. البته باید دانست که این مقاومت ها، از بین خواهند رفت. فعالان سایر رشته های هنری نیز درخواهند یافت که چه چیزی در زمانه مدرن سودمند است. برای مثال، در هنرهای اجرایی طراحان خواهند فهمید که تقارن و همزمانی ساخت حرکت و موسیقی تا چه اندازه حایز اهمیت است. تا پیش از این، تنها کمکی که موسیقی می توانست به هنرهای اجرایی بکند، طراحی ریتم بود. در این وضعیت فقط لازم بود که پس از طراحی حرکت یا بازی، ریتم به آن اضافه شود و بعد کل ماجرا با صدا رنگ آمیزی شود.

 

هم اکنون نیرویی که از سمت تبادلات هنری پایدار پدید می آید در هنرهای اجرایی مدرن اندک و بی جایگاه است. گویی این هنرها (اجرایی) خواستار نوعی سازش و قبول بی چون و چرای مقولات سایر هنرها و روش ها هستند. یا کاملا به اقتباس روی می آورند یا خود را به برادوی می فروشند. تکنیک ها خشک و نامنعطف است و هنوز هم کمتر پیش می آید که ذهن یک طراح یا بازیگر به سمت تغییرات بنیادین معطوف شود. کلاس های آموزشی نیز صحنه بذل و بخشش جدیدی است که به طور مرتب و البته همراه با ابراز احترام های مبالغه آمیز بین استاد و شاگرد تشکیل می شود.

 

 

وقتی بازیگر مدرن از موسیقی پیروی می کند، تمایلاتش نه معطوف به خود بلکه به سمت موسیقی است. اگر موسیقی شفاف باشد حرکات به سمت شفافیت متمایل می شوند. آن گاه که عادت متداول «اول حرکت، دوم موسیقی» اعمال شود، هم حرکات و هم موسیقی فرعی یا منزوی می شوند. خوب یا بد، باید قبول کرد که شعر، موسیقی و هنرهای اجرایی همواره «زمان خطی» را تصرف می کنند.

 

روش تصنیف و طراحی، نوعی تقسیم بندی است؛ «اول: تقسیمات بلند (کلی) و دوم: تقسیمات درون ـ عبارتی (جزیی). سپس تقویت و تصاعد از سمت عبارات به طرف فرم های احتمالی و بعدی در بخش های بلند. این روش در زمان خطی، پر از ابهام و بدفهمی است. در صورتی که در نمایش های آیینی شرقی، عبارت سازی ها، پی درپی بدون پیچیدگی و کاملا واضح و روشن است.

 

اصوات، تنها در فضایی از سکوت مطلق منعکس و بازتولید می شوند. از این رابطه متناسب حرکت موسیقی، ساختاری ریتمیک متولد می شود که هیچ شباهتی به صدای سم اسب یا سایر ضرباهنگ های معمولی ندارد. اما نوعی چندلایگی و گوناگونی امر اتفاقی (Happening) را در زمان و فضا پدید می آورد.

 

 

 

   پرویز براتی

برگرفته از: روزنامه شرق ( www.sharghnewspaper.com )
گردآوری و تنظیم:گروه فرهنگ و هنر پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/artandculture

مروری بر دیگر مطالب 'فلسفه و نظریات موسیقی'



تازه های فلسفه و نظریات موسیقی