mobile menu icon
responsive search icon
پرتال پرشین پرشیا!
لوگوی سایت پرشین پرشیا
فرهنگ و هنر
فرهنگ و هنر > فرهنگ > در قدیم تهرانی ها، شب یلدا را چگونه سپری می کردند
فرهنگ

در قدیم تهرانی ها، شب یلدا را چگونه سپری می کردند

قرن هاست که مردم تهران، آغاز زمستان را که برابر با شامگاه سی ام آذر و بامداد یکم دی است به نام شب یلدا یا شب چله بزرگ می شناسند. شب یلدا از دید مردم آن ایام، مظهر غلبه تاریکی و تباهی بر روشنایی بود، چراکه فردای شب یلدا، خورشید به عنوان نماد روشنایی دوباره متولد می شد. در ایام بسیار دور، فردای شب یلدا در نزد تهرانیان و ایرانیان بسیار عزیز به حساب می آمد تا آنجا که سعی می کردند کار خطایی از آنها سر نزند و به همین دلیل آن روز جزو تعطیلات عمومی به حساب می آمد. برخی مورخان بر این عقیده هستند که جشن یلدا متعلق به مسیحیان است، اما در اصل از ایران باستان گرفته شده است تا آنجا که قدمت آن را بیش از هشت هزار سال می دانند.

 

علی اکبر دهخدا مراسم شب یلدا را این گونه تعریف می کند: «شب چله بلندترین شب سال است که ایرانیان آن را از دیرباز مبارک می دانستند. در این شب ایرانیان با گردآمدن دور آتش، رقص و پایکوبی این شب را جشن می گرفتند. آنگاه سفره ای فراخ و گشاده می گسترانیدند که روی آن آتشدان، عطردان و خوراکی های گوناگون ازجمله خوراکی های فصلی و خوردنی های غیرنوشیدنی مانند نان، شیرینی، حلوا و گوشت قربانی بود.»

 


شب یلدا در نزد تهرانیان قدیم، سمبلی از برکت، تندرستی، فراوانی و شادمانی بود که خویشان، همسایه های خود را دعوت می کردند یا اینکه در منزل بزرگ تر خانواده جمع می شدند و بساط سوروسات از آجیل گرفته تا شیرینی، میوه مخصوصا هندوانه، انار و خربزه فراهم کرده و به خوشگذرانی و شب زنده داری می پرداختند.

 

هندوانه را از این جهت بر سر سفره می گذاشتند که به دلیل کروی بودنش، نمادی از خورشید است و همچنین انار نیز سمبلی از زایش به حساب می آید که با شکستن آن شادی را برای زندگی افراد به ارمغان می آورد. البته ناگفته نماند که اکثر میوه های موجود شب یلدا آن دوره، کثیرالدوله بودند که به نوعی از آن جادوی سرایتی نام می بردند که باعث برکت در زندگی می شد. گرفتن فال حافظ نیز در چند سده اخیر به رسوم شب یلدای تهرانیان اضافه شد که مخصوصا دختران دم بخت خواهان گرفتن این فال بودند و بزرگان با انتخاب و شکستن گردو از روی پوکی یا پربودنش، آینده را پیش بینی می کردند.

 


جعفر شهری در کتاب تهران قدیم نوشته است: «تهرانی ها با میوه های تازه فصل پاییز و میوه های خشک شده تابستان و آجیل از میهمانان پذیرایی می کردند و معتقد بودند که خوردنی های سفره شب یلدا مثل خوراکی های پای سفره هفت سین، می تواند طبیعت گرم را سرد طبیعت سرد را گرم کند به این صورت کسانی که از گرمی مزاج رنج می بردند، هندوانه و انار و کسانی که از سردمزاج بودن شان ناراحت بودند توت، کشمش و خرما می خوردند.» آجیل شب یلدا نیز از دیگر تنقلات تهرانی ها بود که ترکیب آن نشانی از اعتقاد و تجربه اهالی تهران قدیم به خواص گوناگون میوه های خشک شده بود که به عنوان «آخشیج» (تضادها) کاربرد داشت.»

 

از دیگر سرگرمی های خانواده های تهران در آن شب قصه گویی و داستان سرایی بزرگترهای خانواده برای کوچکترها پای کرسی بود؛ از جمله داستان هایی که در آن شب نقل می شد شامل قصه خیر و شر، سنگ صبور، ماه پیشونی و... بود. این جشن باستانی در سال ۱۳۸۸ در فهرست میراث معنوی کشور با هدف حفاظت، ترویج و انتشار فرهنگی نیز با قدمتی بالای هشت هزار سال به ثبت رسید.

 


آریا شیروانی

گردآوری و تنظیم:گروه فرهنگ و هنر پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/artandculture

منبع:روزنامه شرق ( www.sharghnewspaper.com )

Wednesday 21st of December 2011 18:59:27_______۱۳۹۰-آذر-۳۰

مروری بر دیگر مطالب 'فرهنگ'



تازه های فرهنگ