mobile menu icon
responsive search icon
منوی پرتال پرشین پرشیا
لوگوی سایت پرشین پرشیا
فرهنگ و هنر
فرهنگ و هنر > ادبیات جهان > غرور و تعصب نوشته جین آستین داستان زندگی چه کسی است؟
ادبیات جهان

غرور و تعصب نوشته جین آستین داستان زندگی چه کسی است؟

ادبیات جهان,جین آستین

«صغیر و کبیر فرض تان این است که مرد مجرد پول و پَله دار قاعدتا زن می خواهد.»١غرور و تعصب جین آستین با این جمله آغاز می شود، اکنون این جمله از معروف ترین جملات آغازین ادبیات جهان به شمار می رود، جمله ای شبیه به موبی دیک هرمان ملویل که آن نیز با جمله ای ترغیب کننده آغاز می شود: اسماعیل خطابم کنید! با این تفاوت که جمله آغازین غرور و تعصب در همان حال پیرنگ اصلی رمان را نیز برملا می کند.

خواننده با همان جمله آغازین درمی یابد که غرور و تعصب رمانی است درباره جنبه های مختلف عشق و زناشویی که نویسنده از منظری آرام و فارغ از هیجانات شخصی و به یک تعبیر از منظری رئالیستی بدان نگریسته است. با جین آستین به راز اثر هنری و توانایی های پیش بینی ناپذیر آن پی می بریم، آن گاه درمی یابیم که شاهکاری هنری می تواند دهه ها و حتی قرن ها ناشناخته و گمنام باقی بماند تا روزی سرانجام خود را نمایان سازد. شهرت جین آستین (١٧٧٥ ـ ١٨١٧) نه در زمان حیاتش که دهه ها و حتی یک قرن بعد از مرگش آغاز شد. آنچه به شهرت آستین افزود و همچنان می افزاید همانا چیزی است که احتمالا آرزوی هر نویسنده ای است: هم زمانی عظمت ادبی با خوش خوان بودن اثر یا آنچه در اصطلاح «عامه پسند بودن» اثر می خوانند: این دو ویژگی توأمان، در معدود نویسنده ای یک جا جمع می شود. جین آستین و چارلز دیکنز نمونه هایی نادر از چنین نویسندگان اند.

رشد بورژوازی به معنای رشد طبقه متوسط شهری در زمانه جین آستین هنوز در مراحل آغازین خود بود، هنوز کوچه، خیابان، میدان ها و پاساژ در شهر رواج نیافته بود تا احساسات در مکان هایی جز خانه امکان بروز پیدا کند. شاید به همین دلیل پریستلی –منتقد معروف - جین آستین را نویسنده ای معرفی می کند که رمان های خانگی می نویسد. «خانه» در زمانه جین آستین صرفا مکانی برای استراحت نبود، چنان که بعدها در تقسیم کار جدید به مکانی برای استراحت یا دقیق تر بگویم به مکانی برای تجدید قوا بدل شد.

علاوه بر اینکه خانه بیانگر موقعیت اجتماعی صاحب آن بود، همچنین مکانی مهم برای دیدوبازدید، اجرای مراسم: جشن، رقص و... بود که بروز احساسات تنها در آنجا میسر می شد. «احساسات» و «آداب دانی» و رابطه میان این دو از جمله موارد مهمی است که جین آستین به آن می پردازد. در زمانه ای که آستین می زیست و می نوشت، بروز احساسات تنها در قالب آداب دانی میسر بود. آداب دانی در شرایطی می تواند نقشی به مراتب مهم تر از پول ایفا کند، «آداب دانی» که می دانست چگونه از چنین سرمایه نمادینی استفاده کند می توانست موقعیت خود را ارتقا دهد. با این حال آداب دان به سادگی آداب دان نمی شد. آداب دانی پروسه ای بود در اختیار عده ای معدود که تنها افرادی محدود بهره مند از موقعیت های اشرافی از آن برخوردار بودند. جین آستین هنوز در دورانی می زیست که ادب نیز همچون مسائل دیگر در اختیار عده ای خاص بود. بعد از زمانه آستین بود که با رشد بورژوازی که در پیوند مستقیم با رشد شهر، خانه و خیابان که در تمامی ابعاد آن قرار داشت، آداب دانی توده ای تر، و امکانات بروز آن نیز گسترده تر شد.*

غرور و تعصب مشهورترین رمان جین آستین است. در وهله نخست پول و ازدواج تِم هایی اند که این رمان حول آن ساخته و پرداخته می شود. اما پول برای منتهی شدن به ازدواج به تنهایی کافی نیست، بلکه قدرت پول تنها به میانجی موارد دیگر و از جمله آداب دانی می تواند چاره ساز باشد. اهمیت جاودانه غرور و تعصب توجه جین آستین حتی به جزئی ترین موارد آن است که در نهایت، نقشی مهم و بسزا ایفا می کنند. رمان غرور و تعصب با اجاره کردن ندرفیلد پارک – عمارتی اربابی- به وسیله آقای بنگلی آغاز می شود. آقای بنگلی مردی مجرد، خوش سیما و صاحب مکنت است که به اتفاق خواهران و دوستش آقای دارسی که نقش مهم تری از وی در غرور و تعصب دارد، به آن عمارت نقل مکان می کنند.

به جز اینها در آن جا آقا و خانم بنت با پنج دختر دم بخت خود زندگی می کنند که گرچه در مقامی نیستند که بتوانند با خانواده بنگلی و به خصوص اشراف زاده ای مانند دارسی سر برابری داشته باشند، اما درعین حال امکانات مراوده و رفت وآمد وجود دارد. جین آستین بلافاصله میزان درآمد و موقعیت اجتماعی بازیگران رمان خود را مشخص می کند، چنان که گویی می خواهد مختصات جغرافیایی مکانی را مشخص کند. دارایی آقای بنگلی صدهزار لیره و جهیزیه خواهرانش هر کدام بیست هزار لیره است، این ثروت میراث پدری است که در شمال انگلستان تجارت کرده است. آقای دارسی چنان که گفته شد از موقعیت محتاط تری برخوردار است.

او کاملا اسم و رسم دار است. علاوه بر آن او ماهی ١٠ هزار لیره در آمد دارد. در حالی که خانواده هفت نفره بنت در سال تنها دوهزار لیره درآمد دارند. از میان پنج دختر خانواده بنت، الیزابت و جین از موقعیت ممتازی برخوردارند، آنان خوش رفتار و آداب دان اند، حال آنکه سه خواهر و مادر آنان کمتر مبادی آداب اند. سامرست موام نویسنده مشهور انگلیسی با نگاهی محافظه کارانه آشنایی و ازدواج الیزابت و جین با دارسی و بنگلی را به واسطه آداب دانی این دو خواهر می داند. موام آداب دانی را از شروط اصلی موفقیت می داند. «شاید این نکته، عجیب است که الیزابت و جین آن همه با تربیت و خوش رفتار باشند و حال آنکه مادر و سه خواهر کوچک تر آنها تا آن حد مبتذل باشند... از خودم پرسیده ام که چرا نویسنده از این مانع اجتناب نکرد. به این معنا می گفت که آقای بنت قبلا زن گرفته بود و «الیزابت» و «جین» از زن اول او هستند و «بانو بنت» رمان را، زن دوم «آقای بنت» و مادر سه دختر کوچک تر می کرد»,٢

آنچه موام از آداب دانی می گوید، نوع ویژه وی از آداب دانی است که به حفظ فرم و ظاهر آن توجه می کند. اما آداب دانی می تواند متضمن رعایت بسیاری از موارد دیگر نیز باشد. آداب دان صرفا کسی نیست که با نزاکت صحبت می کند و آب دهان خود را به زمین نمی اندازد، آداب دان می تواند کسی باشد که پرنخوت، ازخودراضی و متفرعن هم نباشد، حتی آداب دان می تواند کسی باشد که به احساسات واقعی خود اهمیت و امکان بروز می دهد.البته بیان احساسات واقعی به ویژه در جوامعی با آداب و رفتار اجتماعی تثبیت شده ـ مثل زمانه ای که غرور و تعصب در آن می گذرد ـ به راستی کاری مشکل است و نیاز به فرم و قالب های تازه و حتی نامتعارف دارد تا بیان خود را ممکن سازد.

قالب ها و فرم های مرسوم البته احساسات را تعدیل کرده و گاه حتی آن را از ماهیت واقعی خود تهی می سازند. در این صورت احساسات واقعی یعنی احساساتی که از ته دل بیان می شوند، همواره برای بیان خود به ناگزیر قالب های خود را می شکنند. عشق و نفرت به مثابه دو احساس حاد اگر که واقعی باشند از جمله احساساتی اند که قالب شکن اند و خارج از مناسبات مرسوم و آداب دانی معمول، طرح و آدابی تازه و منحصر به خود خلق می کنند. در غرور و تعصب، اگرچه با شخصیت های متنوع سروکار داریم که هر یک از ویژگی های خاصی بهره مندند، اما این رمان بیشتر بر روی دو شخصیت داستانی دور می زند، الیزابت و دارسی که یکی غرور دارد و دیگری تعصب یا «پیش داوری**» اما این خصلت سرانجام با نیروی عشق از میان می رود. عشق سرانجام بر این هر دو غلبه می کند تا بدان حد که سایر خلق و خو را چنان تحت تأثیر قرار می دهد که رفتارها و منش های گذشته مضحک می شوند و آنان با چشم پوشی به آن واکنش نشان می دهند.

با خواندن غرور و تعصب درمی یابیم که آستین یکی از شخصیت های خود را بیشتر از بقیه دوست می دارد و آن الیزابت است. شاید تشابهات زیادی میان آستین و الیزابت وجود داشته باشد، اما این هر دو لااقل در یک مورد با یکدیگر اشتراک نظر دارند و آن خنده است. واکنش الیزابت در برابر سخت ترین حوادثی که در زندگی اش رخ می دهد، خنده است «حتی آنجایی که باید بگرید می خندد»٣ همچنین، واکنش الیزابت به جدیت حزن آور دارسی نیز خندیدن است، او همان را به دارسی می گوید «شخصا عاشق خندیدن هستم» شاید الیزابت به کمک ریشخند – خنده – است که سرانجام بر آداب دانی متصلب دارسی که از سحر نیروی عشق جدامانده فائق می آید.

نیچه انسان ها را براساس نوع خنده شان رتبه بندی می کند، او بالاترین رتبه را به هنرمندانی می دهد که خنده طلائی داشته باشند. جین آستین از جمله کسانی است که خنده طلائی دارند. خنده از نظر جین آستین برآمده از تنشی است که احساسی راستین در تقابل با قالب های صلب تثبیت شده از خود نشان می دهند: هرچه قالب ها صلب تر و احساس قوی باشد، خنده شدیدتر است. علاوه بر این خنده به نظر جین آستین نجات بخش است و «ما را در برابر رویدادهای شگفت و غیرمنطقی و آشفته زندگی مقاوم می کنند.»٤

پی نوشت ها:

*ظهور رمان به یک معنا به رشد و گسترش طبقه متوسط (بورژوازی) گره می خورد.

**«معادل دقیق کتاب «غرور و پیش داوری» است نه «غرور و تعصب» و این نکته ای است که خواننده پس از مطالعه متن رمان به آن پی خواهد برد» (به نقل از مقدمه مترجم، رضا رضایی) اما مترجم به خاطر معروفیت و رواج غرور و تعصب و ادای احترام به اولین مترجم آن (شمس الملوک مصاحب) آن را به همان نام ترجمه کرد.

١، ٣. غرور و تعصب، جین آستین، رضا رضایی

٢. درباره رمان و داستان کوتاه، موام، کاوه گلستان

٤. جین آستین، برایان ساو دام، گلی امامی


نادر شهریوری (صدقی)

گردآوری و تنظیم:گروه فرهنگ و هنر پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/artandculture

منبع:شرق

Saturday 12th of August 2017 23:32:24_______۱۳۹۶-مرداد-۲۱

مروری بر دیگر مطالب 'ادبیات جهان'



تازه های ادبیات جهان