mobile menu icon
responsive search icon
منوی پرتال پرشین پرشیا
لوگوی سایت پرشین پرشیا
فرهنگ و هنر
فرهنگ و هنر > موسیقی > موسیقی فیلم >نگاهی به حضور موسیقی در سینما و تلویزیون

نگاهی به حضور موسیقی در سینما و تلویزیون

بخش:موسیقی فیلم

همان اوایل که برادران لومی یر شاهکارشان؛ سینما را به جهان تقدیم کرده بودند، تکاپوهای بسیاری از سوی کمپانی های مختلف برای حضور مؤثر در این هنر نو صورت گرفت. مردم با دهان های باز در سالن های کوچک و تاریک به تماشای تصاویر متحرک می نشستند و دریچه ای تازه از جهان هستی به روی شان گشوده شده بود. اما در اغلب مواقع مردم از ترس و وحشت برخی تصاویر، سالن را به مقصد معلوم یا نامعلومی ترک می کردند. سینمادارها از این موضوع شاکی بودند. بنابراین با همفکری ها، این نتیجه حاصل شد که موسیقی می تواند برخی تصاویر را تلطیف کند و از خشونت و رعب آن بکاهد. همچنین تصاویر دیگر را نیز جذاب تر خواهد کرد. این گونه شد که «موسیقی فیلم» به عنوان طفیلی هنر هفتم، متولد شد.

 

 

● آغاز راه

 

نخستین مورد شناخته شده استفاده از موسیقی در سینما، به تاریخ ۲۸ دسامبر ۱۸۹۵ بازمی گردد. زمانی که «لومی یر»ها، ارزش تجاری برخی از فیلم ها را درک کردند. به نمایش درآمدن فیلم همراه با صدای پیانو نخستین بار در گراند کافه در بلوار کاپوسن پاریس بود.

 

این اتفاق با سرعت سرسام آوری رشد کرد تا جایی که کمتر از یک سال بعد، در سالن های لندن، گاهی یک ارکستر بزرگ، برای یک فیلم به صورت زنده می نواخت. نخستین فیلم ایرانی دارای موسیقی متن نیز فیلم «شیرین و فرهاد» ساخته عبدالحسین سپنتا بود که اثری از «مصطفی نوریانی» نوازنده ویولن بر روی آن گذاشته شد.

 

 

بعد از آن بود که فیلم ها یکی پس از دیگری از آثار هنرمندان برجسته موسیقی کشور استفاده می کردند. اما اجرای حرفه ای موسیقی متن در ایران توسط مرحوم مرتضی حنانه آهنگساز نامی ایران برای فیلم «دجله» در سال ۱۳۳۳ انجام شد. این حرکت به مرور رشد یافت و سال ۱۳۴۸، با موسیقی فیلم «قیصر» به آهنگسازی اسفندیار منفردزاده به بلوغ خود رسید.

در حقیقت، آنجا بود که موسیقی فیلم به صورت رسمی، مورد توجه سینمادوستان و عشق فیلم ها قرار گرفت.

 

 

شاید زمانی در تیتراژهای فیلم ها، نام آهنگساز وجود نداشت و اغلب نام انتخاب کننده موسیقی متن آورده می شد، اما به مرور موسیقی متن نشان داد که حتی فروش و اقبال یک فیلم را نیز گاهی می تواند تضمین کند. این موضوع، تا جایی پیش رفت که فیلم های بازاری یا همان فیلمفارسی ها بر محور موسیقی و تصنیف های ایرانی می گشتند و برای ما خاطره می ساختند؛ خاطره هایی که هنوز هم در ذهن نسل های قدیمی همچنان جای دارد. کارگردان ها از علاقه مردم ایران به موسیقی آوازی نهایت استفاده و بعضاً سوءاستفاده را می کردند و امروز فیلم هایی را می توانیم ببینیم که داستان های مشابهی دارند اما بازیگران و تصنیف هایش تغییر کرده اند.

 

البته بخشی از این موسیقی زدگی سینمای ایران به تأثیر از سینمای بالیوود یا همان سینمای هندوستان بازمی گردد. به هر حال از دهه پنجاه، موسیقی متن در سینمای ایران جایگاه هوشمندانه و کاربردی یافت و جالب اینجاست که در این سال ها، فیلمفارسی رو به انزوا می رود.

 

 

● عیان بی نشان

 

از نظر علمی دایره موسیقی ما بسیار وسیع است زیرا وجود ربع پرده و فواصل ربع پرده ای سبب ایجاد یک عده گام هایی شده که نظیر آنها در موسیقی فرنگی نیست. هر یک از مقامات موسیقی ما دارای حالات و صفات مخصوصی است که این کیفیات موسیقی ما را از دیگر موسیقی ها متمایز می کند.

 

در این صورت موسیقی ما به موسیقی نمایشی هم کمک می کند و در نتیجه موسیقی نمایشی و توصیفی ترقی بیشتری خواهد کرد. از این گذشته هر یک از مقامات ما حالات و صفات مخصوصی دارد که آنها نیز به نوبت خود بر جلوه و رونق موسیقی می افزایند و از ترکیب این حالات با ذوق صنعتگران لایق موسیقی، مطالب تازه ای به وجود خواهد آمد.

گرچه گاه دیده می شود یک آهنگساز که البته ممکن است جوان هم باشد، از موسیقی ایرانی به خوبی استفاده کرده و چابکی و حلاوتی به فیلم سینمایی یا سریال تلویزیونی داده است، اما متأسفانه این موارد در حد یک اتفاق است. اغلب کارها را می بینیم که موسیقی متن اش یکسری حس و حال های تکراری و کپی شده از فیلم های معروف است و آهنگساز محترم، هم و غم اش را می گذارد روی تیتراژ پایانی و انتخاب یک خواننده معروف. نگاهی به فیلم ها و سریال های تلویزیونی بکنید.

 

 

کدام شان از یک آهنگ مثلاً پاپ در تیتراژ پایانی اش استفاده نکرده است؟ به نوعی می توان گفت که بسیاری از دوستان ما هنوز در تسخیر جادوی موسیقی فیلم «کشتی تایتانیک» هستند. اشکالی ندارد گاهی این تکنیک جواب داده است و سلیقه اکثر مردم ما نیز همین را می پسندد، اما آنچه به عنوان «موسیقی متن» در این آثار رخ می دهد بیشتر یک کار از پیش انجام شده به نظر می رسد. هرچند؛ با توجه به متن و کارگردانی سریال ها و فیلم های حال حاضر، نمی توان انتظاری بیش از این از آهنگسازان داشت.

 

با این حال، نقش موسیقی در تأثیر صحنه های تلویزیونی و سینمایی و البته به یادماندنی کردن آنها در ذهن مخاطبان، همواره مورد وثوق بوده است. فیلم «چشمان باز بسته» اثری معروف از کارگردان معروف امریکایی؛ استنلی کوبریک، بخش مهمی از آشنایی و معروفیت اش را مرهون موسیقی خاطره انگیز آن است که از قضا این اثر سال ها پیش از تولید فیلم ساخته و اجرا شده بود. قطعه «والس» اثر دیمیتری شوستاکوویچ آهنگساز معروف روس، در این فیلم استفاده شده بود که اگر از حق نگذریم، بخشی از معروفیت این قطعه نیز استفاده آن در فیلم مذکور بود. بنابراین باید گفت که موسیقی، سینما و تلویزیون توانسته اند رابطه ای خویشاوندی با یکدیگر برقرار کنند که در مواقعی به عروج یکدیگر و در بسیاری مواقع به نزول همدیگر کمک می رسانند.

 

 

   منابع: غلام رضا برهانی. فرهنگ جهانی موسیقی فیلم، نشانه شناسی رسانه ها. مارسل دانسی ترجمه گودرز میرانی و بهزاد دوران، نشانه شناسی موسیقی فیلم. تورج زاهدی، نظری به موسیقی. روح الله خالقی، هفته نامه سروش

برگرفته از: روزنامه ایران ( www.iran newspaper.com )
گردآوری و تنظیم:گروه فرهنگ و هنر پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/artandculture

مروری بر دیگر مطالب 'موسیقی فیلم'



تازه های موسیقی فیلم