mobile menu icon
responsive search icon
منوی پرتال پرشین پرشیا
لوگوی سایت پرشین پرشیا
فرهنگ و هنر
فرهنگ و هنر > موسیقی > موسیقی نواحی >گوسفند دوخوان ( فراخواندن گوسفند )؛ آواز دشتی در موسیقی گیلان

گوسفند دوخوان ( فراخواندن گوسفند )؛ آواز دشتی در موسیقی گیلان

بخش:موسیقی نواحی

قطعه زیبا و دلنشین “گوسفند دو خوان” یکی از معروفترین قطعات در موسیقی بدون کلام گیلان می باشد و ویژگی های خاصی دارد…
دشتی از زیباترین متعلقات آواز شور به حساب می آید که آن را آواز چوپانی نیز نامیده اند. آواز دشتی از مشتقات دستگاه شور می باشد و شامل گوشه های درآمد، حاجیانی، کرد بیات، قرچه، کوهستانی، چوپانی، مرادخانی، دیلمان، عشاق، غم انگیز و … می باشد.
در موسیقی فولکریک (محلی) ایرانی که سرشاخه اصلی آن نشأت گرفته از احساس، محیط، نحوه زندگی و فرهنگ و آداب و رسوم اجتماعی است و با توجه به سختی ها و مشقات فراوانی که اقوام مختلف ایرانی در دوران متفاوت طی کرده اند. و با تناسبی که در آواز دشتی از لحاظ بیان سوز و ارایه زیبای این مشقّات و دردهای اجتماعی وجود دارد، آواز دشتی از محبوبیت خاصی در این نوع موسیقی برخوردار است. موسیقی بختیاری، خراسانی، گیلکی، مازندرانی، بلوچ و … همگی دارای الحان متفاوت و زیبا در آواز دشتی می باشند.

 


از نظر احساس می توان گفت که آواز دشتی حزن انگیز ترین آواز ایرانی می باشد. البته نوع حزنی که در این آواز وجود دارد نیز جای بحث دارد، این حزن توأم با سادگی و لطافت قوم های مختلف ایرانی می باشد. در واقع نام خود این آواز در فرهنگ ما بیان کننده بسیاری از ویژگی های این آواز می باشد.


در خواندن آواز دشتی مهمترین چیز احساس است و این که خواننده این احساس توأم با سادگی را خود دریافته و بتواند به شنونده منتقل کند. در دستگاهی مثل چهارگاه تکنیک خواندن و نحوه ادای تحریرها در کنار احساس حائز اهمیت است، ولی در آواز دشتی تا احساس وجود نداشته باشد نمی تواند بیان کننده حالت واقعی این آواز باشد.


قطعه ی بی کلام ” گوسفند دو خوان ” از نظر کیفیت آهنگ و ملودیک و ساختار موسیقیایی آن با استفاده از فواصل گوناگون گام شور ترکیب بسیار زیبایی را به وجود آورده است و جمله بندی های موسیقی آن با توجه به فضای فولکلوریک فوق العاده متنوع می باشد.
استقلال موسیقیایی در فرهنگ موسیقی گیلان زمین سبب شده است که در مناطق مختلف گیلان، این قطعه موسیقی از تنوع ملودیک برخوردار باشد و به اشکال گوناگون روایت شده باشد.


تصویر زیبایی که قطعه ” گوسفند دو خوان ” به ما ارائه می دهد، تصویری از یک چراگاه کوهپایه ای است که چوپان با نی این قطعات را که در آن حزنی زیبا نهفته است برای گوسفندان می نوازد و از آن جایی که دلیل نواختن این قطعه همانطور که از اسم آن پیداست، فرا خواندن و جمع کردن گوسفندان توسط چوپان است . نوع نواختن و استفاده از نت ها این ضرورت را ایجاد می کند که در آغاز قطعه مزبور از نت های کش دار استفاده شود .


در این میان از روایت های متعددی که با توجه به تنوع در منطقه به دست آمده است، نمونه ی به دست آمده از منطقه دیلمان اصالت بیشتری دارد . ویژگی اصلی این نمونه اصیل این است که بر روی پرده ” دیلمان ” در گام شور با کشش های مکرر، تاکید می شود که این خود باعث جمع شدن و جلب توجه گوسفندان می شود و پس از اینکه توجه گوسفندان جلب شد سپس چوپان همراه با اجرای قطعات و نغماتی در مایه دشتی و شور و همراه با ریتم و هماهنگ با حرکت گوسفندان آن ها را به سمت خود جلب می کند و گله پراکنده در دشت در کنار چوپان جمع می شوند.


استاد ابوالحسن صبا نیز قطعه ای به نام ” کوهستانی “، ” عشاق “ که در واقع نزدیک به روایت اصلی ” گوسفند دو خوان ” است را با این نام نت کرده است.


همچنین آمده است که چوپانان در همین مایه دو قطعه دیگر نیز توسط نی می نوازند که عبارتند از:
۱) گوسفند هگردان
۲) گله رُی


● گوسفند هگردان:
” گوسفند هگردان ” توسط چوپان هنگامی که گوسفندان به آشامیدن آب مشغول اند صورت می گیرد.
اگر ” هگردان ” را معادل تغییر یافته واژه گیلکی ” واگردان ” به معنی ” برگرداندن بر اساس بررسی ها در واژه نامه های گوناگون گویش گیلکی بدانیم، می توان این طور برداشت کرد که هدف اصلی چوپان از نواختن این قطعه برگرداندن گوسفندان به چراگاه پس از آشامیدن آب است . در واقع نواختن قطعه ” گوسفند هگردان ” توسط چوپان به وسیله نی سبب ایجاد ولع و سرعت بیشتر در گوسفندان در آشامیدن آب شده و به این ترتیب گوسفندان در زمان مناسب پس از نوشیدن آب به چراگاه خود باز می گردند.


● گله رُی:
قطعه ی دیگری که بعد از ” گوسفند هگردان ” و ” گوسفند دو خوان ” نواخته می شود، قطعه ی ” گله رُی ” است. این قطعه پس از استراحت و فراخواندن گله و هنگام حرکت گله و چوپان به سمت مقصد برای حفظ و جلب توجه گوسفندان در طی مسیر نواخته می شود. از ویژگی های ” گله رُی ” این است که دارای وزن آزاد بوده و نغمات آن مانند ” گوسفند دو خوان ” بدون ریتم و آهنگی مشخص ترکیب یافته است.

 

سحر اخوان

برگرفته از: نشریه الکترونیک گیلانیان
گردآوری و تنظیم:گروه فرهنگ و هنر پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/artandculture

مروری بر دیگر مطالب 'موسیقی نواحی'



تازه های موسیقی نواحی