mobile menu icon
responsive search icon
منوی پرتال پرشین پرشیا
لوگوی سایت پرشین پرشیا
فرهنگ و هنر
فرهنگ و هنر > موسیقی > موسیقی نواحی >نغمه شمشال ,تنبور,سرنا و دهل قوم هنرمند در دل کوه ها

نغمه شمشال ,تنبور,سرنا و دهل قوم هنرمند در دل کوه ها

بخش:موسیقی نواحی

نواهای موسیقی کردی از دیرباز تاکنون مخاطبان زیادی داشته و هر شنونده و مخاطبی را با خود همراه کرده اند. موسیقی کردی حال و هوایی روایی دارد و گویی با هر زخمه و نوای خود تاریخ این قوم را روایت می کند. پژوهشگران موسیقی کردی بر این باورند که موسیقی کردی در راستای حفظ زبان، ادبیات، فرهنگ، سرگذشت ها و در مجموع تمدن و پیشینه کردها به وجود آمده است و به نوعی راوی فرهنگ مردمان کرد است.

 

 

گزنفون، تاریخ نویس یونانی در این باره نوشته است: در سال ۴۰۱ قبل از میلاد، بعد از حمله یونان به ایران، هنگامی که لشکر یونان قصد بازگشت از کردستان را داشت، کردها در حالی که نغمه ها و سرودهای دسته جمعی می خواندند یونانی ها را مورد حمله قرار دادند. گزنفون افزوده است که چگونه کردها در آن زمان با هنر موسیقی آشنایی داشتند و حتی از آن در جنگ ها هم استفاده می کردند.

 

● وداع با نوای تنبور

زندگی مردمان کرد با موسیقی پیوند عمیقی دارد. البته این مسأله ناشی از گستردگی و زیبایی این موسیقی است که با داشتن ظرفیت بالا، مردم این خطه را در همه مراحل زندگیشان، از مجالس شادمانی و عروسی تا تشییع جنازه و وداع با عزیزان همراهی می کند.

 

زیبایی و گستردگی موسیقی کردی موجب شده هر کس هر قدر هم با این موسیقی ناآشنا باشد شنیدن نام تنبور در او حال و هوای خاصی ایجاد می کند. مردم این استان حتی برای خاکسپاری عزیزان خود مراسم خاصی دارند که با تنبور نوازی همراه است. به نوعی می توان گفت عزیزان خود را با نوای حزن انگیز تنبور بدرقه می کنند.

زمانی که نفس های شخص در بستر مرگ به شماره می افتد، نوازنده تنبور با نواختن مقام های کلام و ذکر حقانی، روح او را تا الحاق به اصل خود همراهی می کند. هنگام تشییع جنازه هم نوازنده تنبور جلوتر از تابوت و مقدم بر تشییع کنندگان تا خاکسپاری متوفی مقام «فانی فانی» را که یکی از گوشه های موسیقی کردی است، اجرا می کند و اشعاری مبنی بر ناپایداری انسان سر می دهد.

 

 

● سرنا و دهل در مراسم عزا

 

در مناطق کردنشین و بخصوص کرمانشاه نوازندگان سرنا و دهل برای مراسم عزا و تشییع جنازه مقام های مخصوصی را که حاکی از غم صاحبان عزاست می نوازند.

در گذشته از سرنا و دهل علاوه بر آهنگ های شادی و عزا در موارد دیگر نیز استفاده می شد به عنوان مثال در سحرهای ماه مبارک رمضان، نوازندگان سرنا و دهل به بلندی شهر می رفتند و با نواختن ساز مردم را برای اجرای مراسم سحری از خواب بیدار می کردند که اصطلاحاً به آن نقاره خوان می گفته اند که البته این روزها جای نقاره خوانان در ماه رمضان خالیست!

 

 

● «هوره» از نواهای قدیمی مردم کرد

 

هوره از نواهای قدیمی مردم کرد است. مشهور است نکیسای باربد برای خسرو و شیرین هوره می خوانده است. این ساز قبلا تنها نواخته نمی شده و تنبور نیز همراهش می شده است. هوره را در جنگ نیز جنگجویان کرد می خوانده اند. گونه دیگر هوره مویه یا مور است که در شیون و مرگ افراد، به وسیله زنان و در بعضی از نقاط توسط مردان خوانده می شود.

 

● «شمشال» نی چوپان ها

شمشال در واقع همان نی چوپان است و از لوله فلزی ساخته شده و در مراسم عروسی و شادی همراه با آواز به صورت تک نوازی به کار می رود. این ساز در عزا نیز کاربرد دارد. شمشال نوعی ساز بادی است از فلز که شبیه نی است و مانند نی نواخته می شود. این ساز در واقع همان نی چوپان است که سه جنبه حماسی، عرفانی و طبی دارد.

 

 

● «دوزله» سازی در حال فراموشی

 

دوزله یا زل در کردی به معنی نی است و دوزله یعنی دونی، که به هم چسبانده شده اند. این ساز از دو نی و گاه دو لوله مسی یا از جنس پَر یا استخوان قلم مرغان دیگر که به موازی به هم بسته شده، ساخته می شود به این ترتیب که برای درست کردن آن دو جفت استخوان را به وسیله موم به هم وصل می کنند و سپس شش سوراخ روی آن تعبیه کرده و به وسیله فیقه در آن می دمند و با حرکات انگشتان انواع ملودی ها را اجرا می کنند. با دمیدن ممتد توسط دهان در فیقه صدای دلنشین و گیرایی ایجاد می شود. از نظر موسیقایی این ساز دارای یک اکتاو کامل است و می تواند هفت نت اصلی را بنوازد. این ساز محلی که مخصوص مراسم شادمانی و عروسی هاست، در حال فراموشی است.

موسیقی کردی در لحظات شادی و غم مردمان این خطه را همراهی می کند و برایشان از شادترین تا غم انگیزترین روزهای زندگیشان نواهایی دارد و پا به پای آنها می آید. موسیقی کردی موسیقی ای است که به مردمانش وفادار است و هرگز تنهایشان نمی گذارد.

 

 

 

   محمدرضا پارسا

برگرفته از: روزنامه جام جم
گردآوری و تنظیم:گروه فرهنگ و هنر پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/artandculture

مروری بر دیگر مطالب 'موسیقی نواحی'



تازه های موسیقی نواحی