mobile menu icon
responsive search icon
منوی پرتال پرشین پرشیا
لوگوی سایت پرشین پرشیا
فرهنگ و هنر
فرهنگ و هنر > موسیقی > موسیقی فیلم >ترانه یکه تاز است

ترانه یکه تاز است

بخش:موسیقی فیلم

در سال های اخیر کمتر سریالی از تلویزیون پخش می شود که در تیتراژ آغازی و پایانی آن موسیقی باکلام نداشته باشد و در حقیقت بیشتر مجموعه های تلویزیونی در تیتراژ آغازی یا پایانی با ترانه یا تصنیفی که موسیقی را همراهی می کنند، پخش می شود.

 

شاید بهره گیری از ترانه یا تصنیف در موسیقی تیتراژهای تلویزیونی که به وسیله کارگردان یا تهیه کننده آن اثر است، خواسته یا ناخواسته به سابقه تاریخی ایرانیان در شعر و موسیقی آوازی بازمی گردد، چراکه موسیقی با کلام همیشه از سوی مخاطب ایرانی مورد استقبال قرار گرفته و حتی در بسیاری موارد، قدرت تصنیف یا ترانه توانسته ضعف موسیقی را نیز جبران کند، اما نکته جالب توجه اینجاست که در برخی موارد هم، تصنیف و ترانه در تیتراژهای سریال های تلویزیونی به تناسب مورد استفاده قرار نمی گیرد و گاه دیده می شود تصنیف هایی که در تلویزیون روی تیتراژها خوانده می شود به فیلم هایی با مضامین تاریخی مرتبط است و در مقابل آن، آثاری که با موضوع روز هستند، اغلب با ترانه همراه شده اند.

 

اما به طور معمول می توان گفت برای مخاطب رسانه ای مثل تلویزیون، شنیدن ترانه در تیتراژ جذاب تر است تا تصنیف.

 

 

حداقل برای انتخاب کلام در تیتراژ، آهنگسازان رغبت بیشتری برای استفاده از ترانه دارند. یکی از عمده دلایلی که آهنگسازان مجموعه های تلویزیونی را ترغیب می کند تا از ترانه بهره گیرند، ساختاری است که در ذات ترانه وجود دارد. در واقع تصنیف هایی که در قالب غزل یا چهارپاره یا هر گونه شعری دیگر هستند می طلبند به صورت فاخر یا کتابی تر خوانده شوند، اما ترانه انعطاف بیشتری دارد یا به بیان ساده تر با موسیقی کنار می آید و در آن طرف قضیه تلویزیون به عنوان یک رسانه مردم پسند سعی دارد مفهوم آنچه را می خواهد بیان کند به ساده ترین زبان باشد و این دو مورد در کنار هم استقبال از ترانه را در رسانه ملی بیشتر می کند.

یکی از مجموعه های تلویزیونی که در دهه ۶۰ روی آنتن تلویزیون رفت «امیرکبیر» بود که غزلی از حافظ با صدای علیرضا افتخاری و آهنگسازی کامبیز روشن روان جذابیت بسیاری را برای جذب مخاطب در تیتراژ این سریال ایجاد کرده بود.

 

 

امیرکبیر، نخستین اثری بود که پس از انقلاب به شکل سریال از تلویزیون با داشتن خواننده تیتراژ پخش شد البته سریال هایی چون «هزاردستان» یا «سلطان و شبان» با موسیقی تیتراژ از تلویزیون پخش شده بودند، اما تیتراژ آنها با کلام نبود.

 

در دهه ۷۰ یا دقیق تر سال ۷۶ سریال «امام علی(ع)» ساخته داوود میرباقری که صدیق تعریف موسیقی آن را با آهنگسازی فرهاد فخرالدینی اجرا کرده بود نیز درخشش بسیاری داشت که در اجرای تیتراژ آن نیز از تصنیف عبدالقادر مراغه ای بهره گرفته شده بود.

 

 

در طول این سال ها کمتر کارگردانی سراغ ترانه در تیتراژ رفت تا کم کم تعداد سریال ها با موضوعات روز بیشتر شد و قالب های تاریخی در مجموعه های تلویزیونی به زیادی دهه ۶۰ نبود.

در سریال های اواخر دهه ۷۰، ترانه تیتراژ بیشتر به کار برده شد و می توان گفت دست آهنگسازان نیز برای انتخاب اشعار بازتر بود.

 

این مساله موجب شد در برخی سریال های تاریخی نیز تصنیف کمتر استفاده شود و جای خود را به ترانه دهد.

 

برای نمونه «کیف انگلیسی» تصنیفی با صدای علیرضا قربانی داشت، اما در مجموعه تلویزیونی «شب دهم» با این که بافت سریال تاریخی بود و فضایی مذهبی و محرمی داشت، ترانه ای از افشین یداللهی با صدای علیرضا قربانی در تیتراژ، مخاطبان تلویزیونی را بسیار علاقه مند کرد.

 

 

رفته رفته انتخاب ترانه نیز در تیتراژهای مجموعه های تلویزیونی در زبان سرودن نیز تفاوت کرد؛ به گونه ای که طی سال های آخر دهه ۷۰ و ابتدای دهه ۸۰، زبان ترانه های تیتراژ بسیار امروزی و محاوره ای شد تا حدی که در سریال پر مخاطب «خانه سبز» بیشتر دکلمه شده بود، اما در این میان، بسیاری از آهنگسازان برای تیتراژهای تلویزیونی از انعطاف پذیری ترانه، بهره ای دوچندان بردند و از ترانه ها و قطعات محلی نیز استفاده کردند که یکی از نمونه های قوی آن «پس از باران» بود که زنده یاد فریدون پوررضا خوانده بود.

از طرف دیگر این قابلیت انعطاف پذیری ترانه و همچنین وارد شدن موسیقی هایی مثل پاپ به تیتراژهای تلویزیونی سبب شد تا رواج ترانه در تیتراژهای مجموعه های مناسبتی و مذهبی نیز بیشتر شود و آهنگسازان، کلیشه هایی را که از آن استفاده می کردند کنار بگذارند.

 

شاید ابتدا آثاری در خور توجه تولید نشد، اما همین اقدام سرآغاز بسیار نیکویی بود تا در دهه ۸۰ داوود میرباقری برای «مختارنامه» از موسیقی محلی در کنار یک کار ارکسترال روی تیتراژ بهره گیرد.

 

البته در همان دهه ۷۰ نیز این نوع موسیقی روی سریال های مناسبتی بسیار مورد توجه بود به طوری که مجید اخشابی نام سریال «گمگشته» را روی آلبوم خود گذاشت که موسیقی تیتراژ آن سریال با اقبال زیادی روبه رو شد.

 

تصنیف اگرچه می توانست بار تاریخی را در سریال های تاریخی بیان کند، اما در سریال های طنز تلویزیونی یا سریال هایی که موضوع روز اجتماعی داشتند دست آهنگسازان تیتراژ را می بست و همین مساله سبب شد تا در سریال هایی همچون وفا، خانه به دوش، متهم گریخت، زیرزمین، پنجمین خورشید و... ترانه بیشتر استفاده شود و حتی سریال تاریخی «مدار صفر درجه» نیز در تیتراژ ترانه ای از افشین یداللهی با صدای علیرضا قربانی داشت.

 

در حقیقت دهه ۸۰ ژانرهای مختلفی از موسیقی تیتراژ داشت که همین موضوع باعث شد آهنگسازان بیشتری به بهره گیری ترانه در آثار تیتراژ مجموعه های تلویزیونی ترغیب شوند.

 

 

● ترانه، رسانه ای تر است

 

در سال های اخیر آهنگسازان تیتراژها به ترانه بیشتر علاقه و تمایل داشته اند. البته چنین نیست که غزل به طور کلی از خاطره اهالی موسیقی رفته باشد، چون همین حالا هم هستند آهنگسازانی که غزل را بر هر قالب دیگری ترجیح می دهند، اما در مورد موسیقی تیتراژ، ترانه به نسبت دیگر قالب های شعری بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.

شعر کلاسیک در هر قالبی که باشد خیلی نمی تواند در تیتراژ مورد استفاده قرار گیرد، چون قلبی که شایستگی و توانایی بیان سوژه فیلم را داشته باشد ترانه است نه غزل. غزل نمی تواند بیانگر موضوع باشد و گاهی وقت ها برای بیان داستان یا موضوع مورد نظر در سریال مناسب نیست.

 

سرودن غزل در یک لحظه اتفاق می افتد و کاری کاملا احساسی است. شاعر در لحظه ای که غزل می سراید به نیاز احساس، درون و قلب خود پاسخ می دهد نه برای مورد استفاده قرار گرفتن در تیتراژ.

این نوع از شعر یک اتفاق شاعرانه است که به دلیل ویژگی هایی که دارد آن را برای استفاده در تیتراژ کمتر می توان به کار بست، در صورتی که ترانه کاملا با شعر فرق می کند و کارایی متفاوتی دارد. یکی دیگر از ویژگی های ترانه که آن را برای استفاده در تیتراژ هم ارجحیت می بخشد رسانه بودن آن است.

 

در مقایسه و ذکر تفاوت های ترانه و غزل می توان به نکته دیگری هم اشاره کرد و آن این که در ترانه پی گرفتن یک موضوع و سوژه کار آسان و مرسومی است، ولی غزل چون از قافیه تبعیت می کند نمی تواند برای بیان یک داستان و یک تیتراژ مورد استفاده قرار بگیرد.

 

 

 

   اهورا ایمان
الهام نادری فرید

برگرفته از: روزنامه جام جم ( www.jamejamonline.ir )
گردآوری و تنظیم:گروه فرهنگ و هنر پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/artandculture

مروری بر دیگر مطالب 'موسیقی فیلم'



تازه های موسیقی فیلم