mobile menu icon
responsive search icon
منوی پرتال پرشین پرشیا
لوگوی سایت پرشین پرشیا
فرهنگ و هنر
فرهنگ و هنر > موسیقی > سازهای موسیقی خارجی >گفت‌وگو با زوج موفق موسيقي كشور-هارپ يا چنگ؟ مسئله اين است

گفت‌وگو با زوج موفق موسيقي كشور-هارپ يا چنگ؟ مسئله اين است

بخش:سازهای موسیقی خارجی

 هميشه اين پرسش وجود داشت كه چه تفاوتي ميان «چنگ» و «هارپ» وجود دارد؟ آيا هارپ همان چنگ است؟ آيا با هارپ مي‌توان موسيقي ايراني نواخت؟ و پرسش‌هاي بسيار در اين زمينه كه به دغدغه‌اي تبديل شده بود. از همين رو قرار ملاقات و گفت‌وگو با آذرنوش صدرسالك از نوازندگان هارپ از طريق همسرش مجيد انتظامي ترتيب داده شد. انتظامي خود از آهنگسازان برجسته كشورمان محسوب مي‌شود و زماني كه پاي صحبت‌هاي صدرسالك نشستيم حضور انتظامي به پيشبرد مباحث مطرح شده بسيار كمك كرد. اين زوج هنرمند با روي باز از ما استقبال كردند و مباحث مختلف را با درايت پاسخ دادند و دريچه تازه‌اي درباره ساز چنگ و ساز هارپ به روي ما گشودند.

 

 

اين گفت‌و‌گو در حقيقت نشستي چهار نفره است ميان يك زوج هنرمند و دو علاقه‌مند به موسيقي. گفت‌و‌گوي ایران با این زوج هنرمند مي‌تواند بسياري از پرسش‌هاي پيش روي علاقه مندان به موسيقي را درباره ساز چنگ و هارپ پاسخ بگويد.


٭ ٭ ٭
اين روزها با پيشرفت تكنولوژي و با روي كار آمدن اينترنت و فضاهاي مجازي، منبع اطلاعاتي بسياري از ما را فضاهاي مجازي تشكيل مي‌دهند، ولي براي يافتن اطلاعاتي درباره شما هر چه سايت‌هاي مختلف موسيقي را سر زديم نتوانستيم از شما اطلاعات زياد و درخور توجهي پيدا كنيم. به همين دليل در ابتدا مي‌خواهيم اندكي از خودتان بگوييد و در اين باره كه چگونه وارد عرصه موسيقي شديد بيشتر برايمان بگوييد.
صدر سالك: من در سال ۱۳۳۴ به دنيا آمدم و پدرم حسن صدر سالك از شاعران معروف دوران خود بود. دوره ابتدايي را در مدرسه ژاندارك سپري كردم و سپس در دوره دبيرستان وارد كنسرواتوار موسيقي شدم. نوازندگي پيانو را از ۱۰ سالگي آغاز كرده بودم و از ۱۲ سالگي نواختن هارپ را آغاز كردم. همزمان در دو رشته ديپلم گرفتم كه يكي به صورت شبانه و در دبيرستان طبري بود كه در رشته ادبي ديپلم گرفتم و همزمان نيز در هنرستان موسيقي ديپلم گرفتم. همان موقع با ديپلم ادبي در كنكور شركت كردم و در رشته حقوق اسلامي دانشگاه تهران پذيرفته شدم، در دانشگاه شاگرد دكتر مفتح و دكتر مطهري بودم.

 


از چه سالي نوازندگي در اركستر سمفونيك تهران را آغاز كرديد؟ وضعيت ورود به اركستر و نوازندگي در آن چگونه بود؟ آيا اكنون نيز با اركستر سمفونيك تهران همكاري مي‌كنيد؟
گمان مي‌كنم از سال ۱۳۵۷ وارد اركستر سمفونيك تهران شدم و اكنون سي و پنج سال است كه در اين اركستر نوازندگي مي‌كنم. البته پنج سال است كه از اركستر سمفونيك تهران بازنشسته شدم اما هر گاه نياز به نوازنده هارپ و همكاري باشد مي‌روم و در اركستر مي‌نوازم. البته اين حضور و همكاري بستگي بسياري به رهبر اركستر و آهنگساز دارد.

 

 


چگونه شد كه به سراغ نوازندگي هارپ رفتيد؟
آن زمان كه وارد هنرستان شديم اين گونه بود كه روي سيستم بدني و فرم انگشتان هر هنرجو، هنرستان تصميم مي‌گرفت كه هر كسي چه‌سازي را بنوازد و در حقيقت تصميم گيرنده ما نبوديم و خود مسئولان هنرستان بودند كه تصميم مي‌گرفتند هنرجويان چه‌سازي را دنبال كنند. زماني كه من وارد هنرستان موسيقي شدم براساس فرم بدني من نوازندگي دو ساز به من پيشنهاد شد، يكي ويولن سل بود و ديگري هارپ. با ديدن هارپ شيفته اين ساز شدم و از همان زمان نواختنش را آغاز كردم.

 


امروز بسياري از علاقه مندان به موسيقي و حتي برخي از اهالي موسيقي اين ساز را چنگ مي‌نامند، نام اين ساز به درستي چيست؟ برخي بر اين باورند كه اين‌سازي است ايراني و اصالتي ايراني دارد، به همين دليل آن را چنگ مي‌نامند. با توجه به اين كه شما با سابقه‌ترين نوازنده اين ساز محسوب مي‌شويد لطفاً كمي از تاريخچه اين ساز برايمان بگوييد.
اين ساز به هيچ روي ايراني نيست. هارپ‌سازي است خارجي و زادگاهش يونان بوده و امروزه در بيشتر اركستر سمفونيك‌هاي دنيا مورد استفاده قرار مي‌گيرد و هيچ نسبتي با ايران و چنگ ندارد. چنگ در ايران‌سازي بسيار كوچك با چند سيم بوده كه در زمان ساسانيان و باربد و نكيسا كاربرد داشته است. مي‌گويند كه هارپ تكامل پيدا كرده چنگ است، در صورتي كه اين گونه نيست و همه سيستم هارپ با چنگ متفاوت است و اصلاً امروزه كسي تا كنون ساز چنگ را از نزديك نديده است تا بتواند در مورد چند و چون آن چيزي بگويد، از ساز چنگ تنها تصاويري در كتاب‌ها و نقاشي‌هاي گذشته به دست آمده و خود من هم چنگ را نديدم و نمي‌دانم چگونه‌سازي بوده است. اما به هر روي هارپ‌سازي است اروپايي.


انتظامي: مي‌گويند ساز چنگ از ايران به اروپا و تركيه و يونان مي‌رود و آن جا بر روي اين ساز كار مي‌كنند و‌سازي بدون پدال را به وجود مي‌آورند كه البته بدون پدالش در ايران رايج است. به نظر من هارپ ريشه‌اي ايراني دارد در واقع چنگي است كه تكامل پيدا كرده اما آن چنگي كه در نقاشي‌ها و آثار گذشته ديده مي‌شود با اين‌سازي كه امروزه به نام هارپ و در اركسترها مورد استفاده قرار مي‌گيرد بسيار متفاوت است.
چيزي كه در تصاوير تاريخي آورده شده شبيه آرم امگا بوده و حتي چنگ در سرايش‌هاي حافظ هم آمده است: رباب و چنگ به بانگ بلند مي‌گويند / كه گوش هوش به پيغام اهل راز كنيد.

 


صدر سالك: به هر روي آن ساز،‌سازي بسيار كوچك بوده با چند سيم.


انتظامي: در واقع ساز هارپ تكامل يافته چنگ است، مانند سرنا كه ايراني است و ريشه ايراني دارد اما اروپايي‌ها آن را بردند و رويش كار كردند و تبديلش كردند به ابوا.‌سازي كه اينك به نام ابوا در موسيقي دنيا مطرح است همان سرناي ماست با همان شكل و فرم و با دگرگوني‌هايي كه در سيستم آن به وجود آمده است. چنگ هم سرنوشتي اينگونه دارد و با رفتن اين ساز به اروپا دچار تغييرات و تكامل شد.

 


صدر سالك: مي‌توانيم ريشه هارپ را به ايران و ساز چنگ نسبت بدهيم اما از ديد من هيچ گونه شباهتي بين چنگ و هارپ وجود ندارد.


مانند كمانچه كه با رفتنش به اروپا تبديل شد به ويولون؟


انتظامي: بله كمانچه هم يك ساز ايراني است كه بعد‌ها تبديل شد به ويولون.


صدر سالك: يعني مي‌خواهيد بگوييد كه همه اين ساز‌ها از ايران رفته و تكامل پيدا كرده؟


انتظامي: ايران ۲۵۰۰ سال فرهنگ دارد. ما كشوري بوديم كه به دليل وجود حكومت پادشاهي و وجود دربار شاهان و بودن مراسم پايكوبي در جشن‌هاي شاهانه، ساز و موسيقي در فرهنگ مان همواره رايج بوده است. سازهاي اين موسيقي كم‌كم با به وجود آمدن كشورهاي گوناگون و تجارت و رفت و آمد به سرزمين‌هاي ديگر رفت و مردمان اروپايي بر روي فرهنگ ما بسيار كار و تلاش كردند در حالي كه ما فرهنگ خود را دست نخورده باقي گذارديم. آنها سازهاي ما را تكامل بخشيدند در حالي كه سازهاي سنتي ما همچنان شكل بدوي دارند و با كمترين تأثير دمايي كوكشان تغيير مي‌كند.

 

 

خانم صدر سالك! با توجه به اين كه هارپ، سازي اروپايي است و شكل تكامل يافته‌اش از اروپا وارد ايران شده، زماني كه نواختن هارپ را آغاز كرديد آيا اين ساز مدرس ايراني داشت؟ استادان شما چه كساني بودند؟
آن هنگام ما در ايران هارپيست نداشتيم در نتيجه استادان ما همگي از خارج كشور مي‌آمدند. نخستين استادانم از امريكا و آلمان آمدند. به هر روي پنج، شش استاد مي‌آوردند تا هم تركيب نوازندگان اركستر سمفونيك تهران پر شود و هم شاگردان كنسرواتوار را آموزش دهند.


معروف‌ترين كساني كه از آنها نواختن هارپ را آموختيد كدام استادان بودند؟
معروفترين‌شان آرنولددوا پروفسوري اهل بلغارستان بود كه بعدها در نواختن هارپ بسيار معروف شد. در واقع او بهترين هارپيست بلغارستان بود كه بعد از رفتنش از ايران دخترش آموزش هارپ را بر عهده گرفت. زماني نوازندگان خارجي به ايران مي‌آمدند و همراه با نوازندگي در اركسترسمفونيك تهران، كنسرواتوار را نيز درس مي‌دادند. بازدهي حضور اين نوازندگان پس از انقلاب ديده شد كه با رفتن نوازندگان خارجي كنسرواتوار توانستند نوازندگي اركستر سمفونيك تهران را به عهده بگيرند.

 


با توجه به سخن شما مبني بر اين كه پايه و اساس هارپ از ساز چنگ گرفته شده است، آيا به نظر شما مي‌توان اين ساز را چنگ نيز ناميد؟
نامي كه ايراني‌ها براي اين ساز انتخاب كردند چنگ است ولي اروپا و كشورهاي ديگر همگي اين ساز را هارپ مي‌نامند.


شما كدام نام را براي اين ساز مي‌پسنديد؟
صدر سالك: من هارپ را مي‌پسندم، چون همه جاي دنيا اين ساز را هارپ مي‌نامند. اما در ايران به نوازندگان هارپ مي‌گويند چنگ نواز!
انتظامي: اين نادرست است و بايد اين ساز را هارپ ناميد و نوازنده آن را نيز هارپيست بگويند.

 

 


ظاهر هارپ نسبت به ديگر سازها متفاوت است، چه از نظر اندازه كه بزرگتر از سازهاي ديگر است و چه از نظر زيبايي كه بسيار زيباست. كمي درباره هارپ و ويژگي‌هايش برايمان بگوييد.
صدر سالك: هارپ از نظر ساختماني و قدرت نوازندگي بسيار ساز كاملي است. از نظر وسعت صدايي درست مانند پيانو است. يعني تمام نت‌هايي را كه پيانو دارد در هارپ نيز مي‌توان نواخت.


يعني از نظر آهنگسازي با هارپ نيز مي‌شود آهنگ ساخت؟ رنگ‌هايي كه سيم‌هاي هارپ دارد سليقه‌اي است؟
صدر سالك: هارپ از نظر تكنيك بسيار گسترده است و سيم‌هاي رنگي نيز در نوازندگي تعيين كننده هستند، سيم قرمز نت دو است و سيم آبي نت فا را تعيين مي‌كند.

برگرفته از: روزنامه ایران
گردآوری و تنظیم:گروه فرهنگ و هنر پرشین پرشیا
www.persianpersia.com/artandculture

مروری بر دیگر مطالب 'سازهای موسیقی خارجی'



تازه های سازهای موسیقی خارجی